در انحصار مذاهب اجتهادى در فقه به مذاهب چهارگانه و عدم انحصار آن در بين اهل سنت اختلاف است كه دانشمندان زيادى در اعصار اخير نظريه دوم را اختيار كردهاند . و در فقه شيعه كسى قايل به انسداد باب اجتهاد نيست ، حتى اخباريها نيز احكام شرعى را با استدلال ثابت مىكنند . بهر حال انفتاح باب اجتهاد و وجوب آن بنحو واجب كفايى و عينى تخييرى مقطوع و خللناپذير است .
تحولات علمى و فكرى و اجتماع در زندگانى انسانها دهها و صدها سوال را متوجه شريعت مىكند كه فقه باى براى انها از دلايل معتبر ، حكم شرعى را ارايه دهد .
پس از ذكر اين مقدمه بر مىگرديم به قصد اصلى اين فصل ، كه محصلين علوم دينى در حوزههاى علمى شيعه چگونه به اجتهاد برسند ؟ در حال حاضر ( حداقل در يكصد سال اخير تا كنون ) طلاب علوم ادب عربى ( صرف ، نحو ، معانى ، بيان و بديع ) منطق ارسطويى ، و جمعى به اختيار خود فلسفه هم مىخوانند ، ولى عمده دروس حوزه هاى علمى شيعه ، فقه و اصول فقه است ، مانند شرح لمعه و مكاسب و رسايل و كفايه و غيره . پس از پيان اين دروس ( كه بدوره سطح معروف است ) طلبهها به دروس خارج مىپردازند كه مباحث فقه و اصول به شكل وسيعتر و تخصصى تدريس مىشود .
جمع زيادى از محصلين كه اراده تحصيل علمى آنان قويست و بدرس دوره سطح اكتفا نمىكنند وارد مرحله وسيع تحقيق در اين دو علم مى
مباحث علمى دينى (فارسى) — صفحة 162
مساهمون: الشيخ محمد آصف المحسني
ص١٦٢