است گاهى اجابت مطلب بر تكرار دعا موقف باشد گذشته از اينكه نفس دعا عبادت و بندگى خداوند و اظهار مسكنت و بيچارگى به درگاه غنى مهربان كه عالم و قادر است ، مىباشد ، و لذا مانند نماز - در بعضى از روايات معرفى شده است كه بسيار شايان توجه است ، و قبلًا از آيات و روايات دانستيم كه ترك دعا در فرض بر آورده شدن حاجت و رفع نياز مندى نيز مطلوب است .
و اما اينكه سؤال مىشود كه چرا دعا قبول نمىشود در حالى كه خداوند وعده فرموده است كه دعا بندگان را استجابت مىكنم بايد متوجه بود كه دعا علت تامه قبول و اجابت نيست ، بلكه مقتضى قبول است كه اگر شرط يا شرايط آن بوجود آمد ، بلكه مقتضى قبول است كه اگر شرط يا شرايط آن بوجود آمد ، و مانعى در كار نبود خداوند آن را مىپذيرد بنابراين درمردود شدن دعا نه خلف وعده است و نه كم لطفى خداوند .
گاهى امر مطلوب و مورد درخواست به ضرر شخص دعا كننده است و او نادانسته چيزى را مىطلبد كه به زيانش است گاهى براى شخص او مضر نيست ولى براى ديگران و يا براى نظام كلى ضرر دارد و گاهى دعا در سلسله علت آن شى مدخليت ندارد ، و اسباب در مسببات خود به اذن پروردگار تأثير مىكند و قهراً دعا بى اثر مىشود .
ممكن است در اصل تشريع دعا اين سؤال براى خواننده پيدا شود كه خواستن مقصود از خداوند گذشته از اينكه رجحان نداشته باشد لغو و بيهوده باشد ، زيرا مقصود دعا كننده اگر داراى مصلحت باشد خداى حكيم آن را بدون دعا انجام مىدهد . و اگر داراى
روش جديد اخلاق اسلامى (فارسى) — صفحة 330
مساهمون: الشيخ محمد آصف المحسني
ص٣٣٠