است غرايز حيوانى ادنى آنقدر قوى است كه غالب انسانها را به سوى خود مى كشاند و فوايد مذكور را مغلوب و حداقل كم تاثير مى گرداند . و اين موضوع تا اندازه زياد در خارج حسى مى باشد .
3 - دين است كه سه گونه داعى دارد :
الف : ترس از عقاب و عذاب جهنم در جائى كه اخلاق سيئه از نظر فقهى حرام باشد .
ب : طمع ثواب و نعمتهاى بهشت در قرآن مىخوانيم :
إِنَّما يُوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُمْ بِغَيْرِ حِسابٍ
تِلْكَ الدَّارُ الْآخِرَةُ نَجْعَلُها لِلَّذِينَ لا يُرِيدُونَ عُلُوًّا فِي الْأَرْضِ وَ لا فَساداً
وَ سارِعُوا إِلى مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ وَ جَنَّةٍ . . .
أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِينَ الَّذِينَ يُنْفِقُونَ فِي السَّرَّاءِ وَ الضَّرَّاءِ وَ الْكاظِمِينَ الْغَيْظَ وَ الْعافِينَ عَنِ النَّاسِ
« 1 »
اين دو داعى براى عموم مردم مفيد و حتى براى اكثريت لازم است .
ج : وجه اللّه و رضا و محبت خداوند : يعنى غايت از تهذيب اخلاق نه منافع دنيوى باشد و نه طمع ثواب و ترس از عذاب اخروى و نه كمال نفس بلكه غرض تنها تقرب به حضرت حق باشد ، زيرا هر عملى كه از انسان سر مىزند يا براى عزتى است كه آن را توقع دارد و يا براى قدرت و قوتى است كه از آن ترس و هراس
هامش
( 1 ) - پاداش صبر كنندگان بى حساب است ، بهشت براى كسانى است كه اراده علو و فساد در روى زمين را ندارندو بهشت براى متقينى كه در راحتى و تنگدستى انفاق مىكنند و خشم خود را فرو مىبرند و از مردم عفو مىكنند آماده شده است .