نمىتواند اراده آدمى را بوجود آورد و در اين جاست كه نقش دين ( اعتقاد به خدا و روز قيامت ) بعنوان مهمترين عامل عرض اندام مىكند كه در گذشته بيان شد . « 1 »
نتيجه اين شد كه در پيروزى همه جانبه و خصوصاً پيروزى اخلاقى كه مورد بحث است به دو عامل نيازمنديم :
اول : آگاهى و معرفت :
دوم : تدين .
و لذا جاهل متدين و عالم بى دين و از همه بدتر نادان بى دين بسيار كم از فضايل اخلاقى بهره ور ميشوند .
مسلما هر قدر ايمان و آگاهى عميق تر باشد رشد اخلاقى نيز زيادتر خواهد بود .
وَ الَّذِينَ جاهَدُوا فِينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا وَ إِنَّ اللَّهَ لَمَعَ الْمُحْسِنِينَ
قاطعيت در تصميم
شكى نيست كه شتاب و عجله در تصميم گيرى كار عاقلانه نيست و ضررهائى دارد ، تدبر و تفكر در عاقبت و كيفيت كار قبل از انجام آن فايده بيشترى دارد ، چنانچه تنبلى و سستى در انجام كارهائى كه نفع آن مشخص شده مذموم است امام هفتم در حديث صحيحى
هامش
( 1 ) - البته بايد توجه نمود كه اعتقاد مذكور نيز هميشه اراده را همراه ندارد چه بسا متدينينى كه بى تربيت اند و دين عامل اضطرار و جبر ارادى نيست ولى اگر اعتقاد و آگاهى قوى شود تخلف نادر مىگردد .