عالمان است كه با تحمّل انواع رنجها و سختيها براى كسب علم و معرفت قدم به ميدان گذاشته و به قدر همّت خويش از انواع دانشها و علوم بهره مىبرند .
نوآورى و خلّاقيّت در علوم و فنون مختلف نيز هنرى مضاعف است ، كه عالمان در اندوختههاى علمى خود تدبّر و تأمّل كرده و با تلاش و پشتكار خود به كشف مطالب جديد و رسيدن به افقهاى تازه مىپردازند و تحوّلى نوين را در محدوده خود پىريزى مىكنند ، كه صد البتّه اين هنر و كار آمدى از هر عالمى ساخته نيست .
در فصول قبلى اين دو مرحله را در شخصيّت حضرت آقا رضوان الله عليه بررسى كرديم و به نمونهها و گوشههائى از آن كه در آثارشان ثبت شده است اشاره نموديم ، ولى اينك ميخواهيم به مطلبى ديگر بپردازيم .
نشر علم و معرفت كارى است اساسى كه بيشتر به بُعد عملى شخص مربوط مىشود نه بُعد علمى او . چه بسيارند عالمان زحمت كشيده و رنج ديدهاى كه اندوختههاى فراوان علمى و معرفتى در كانون جان خويش ذخيره نمودهاند ، و چه بسيارند كسانى كه افقهاى جديدى از معرفت و علم را از لابلاى آموختههاى خويش استخراج نمودهاند ؛ ولى همگان هنر ارائه آموختهها و نوآوريهاى خود را ندارند . برخوردارى از منطقى رسا و قلمى تواناست كه ميتواند علم عالم را از وجودش منتشر سازد و رايحه خوش معرفت را بر مشام جان ديگران برساند .
در روايات نيز بر اهمّيّت جايگاه تأثير گذار عالمِ ناطقِ عامل تأكيد شده و او را پايهاى اساسى براى اصلاح امور و پايدارى نظام دين معرّفى نمودهاند . أمير المؤمنين عليه السّلام ميفرمايند :
قِوَامُ الدِّينِ بِأَرْبَعَةٍ : بِعَالِمٍ نَاطِقٍ مُسْتَعْمِلٍ لَهُ ، وَ بِغَنِىٍّ لَا يَبْخَلُ بِفَضْلِهِ عَلَى أَهْلِ دِينِ اللَهِ ، وَ بِفَقِيرٍ لَا يَبِيعُ ءَاخِرَتَهُ بِدُنْيَاهُ ، وَ بِجَاهِلٍ لَا يَتَكَبَّرُ عَنْ طَلَبِ
آيت نور (يادنامه عارف بالله حضرت علامه آية الله حاج سيد محمد حسين حسينى طهرانى) — صفحة 558
مساهمون: جمعى از فضلا
ص٥٥٨