نمىرسد ، در زمستانها دچار سرما و تاريكى مىشوند و لذا خانههايشان را ترك ميكنند و به شهر روى مىآورند .
در دو سال پيش كه اطبّاء براى كسالت قلب حقير الزام نمودند تابستان را گرچه چند هفتهاى باشد به محلّ خوش آب و هوا برويم ، بمدّت پانزده روز به يكى از نقاط اطراف مشهد مقدّس به نام « أخْلمَد » رفتيم . روستائيست كه چون راهش تا شهر نسبةً دور است و جادّهاش خاكى است دست مردم شهرنشين بدانجا كمتر باز شده است . امّا حقيقةً از لحاظ ملائم بودن هوا و لطيف بودن آب ، حكايت از روستاى قمصر كاشان مىنمود . فراوانى آب و زمين قابل بهره بردارى براى انواع ميوهجات و كشت بطورى بود كه اگر شخص دلسوزى در آنجا تصدّى داشت ، مىتوانست با غرس اشجار بسيار با اسلوب فنّى صحيح و توزيع آب به نحو درست ، ميوهء قسمتى از شهرستان مشهد را تنها از آنجا تهيّه كند ؛ امّا بواسطهء همين امورى كه ذكر شد ، مردم سكنهء آنجا به شهر روى آوردهاند ؛ و از هفتصد خانوار بومى فعلاً چهارصد خانوار باقى مانده است . خانهها خراب و غبار آلوده ، پلها شكسته و از هم پاشيده ، محصول آن بواسطهء كمبود مربّى در شرف خرابى ، درختهاى گردو و گيلاس وقفى ، ميوهاش براى جوانان شهرى كه در ايّام تعطيل براى تفرّج به آنجا ميروند و از درختها بالا ميروند ؛ ضايع و غير قابل بهره بردارى .
آن دِه چراغ برق دارد ، ولى اگر كسى لامپ منزلش محتاج به تعويض گردد ، بايد تقريباً يكصد و پنجاه كيلومتر راه طىّ كند و به شهر بيايد و يك لامپ خريدارى كند . دكّانى كه اين وسائل را بفروشد در آنجا وجود ندارد .
آب اخلمَد در گوارائى شرب و كثرت معروف ، و زمين در نهايت استعداد ؛ ولى زمين بدون حاصل و آب باطل و هرز مىرود .
اين منظره و اين وضع مرا بخاطر آورد از جدّيّت و قدردانستن و پشت كار ژاپنىها و بهرهء بسيار بردن آنها از زمين اندك كه در « سفرنامهء برادران اميدوار »
رساله نكاحيه (كاهش جمعيت ضربه اى سهمگين بر پيكر مسلمين) (فارسى) — صفحة 264
مساهمون: السيد محمد حسين الطهراني
ص٢٦٤