مىگويد ؛ و اين مستلزم دور است .
[ تنبيه دوّم : فطرت ، مطابق با عقل انسانى است نه عقل حيوانى ]
تنبيه دوّم : همانطوركه حضرت آية الله علّامه قدّس الله سرّه تصريح فرمودهاند ، مراد از احكام فطرت ، احكامى است كه مطابق عقل باشد ؛ امّا عقل انسانى من حيث إنّه إنسان ، نه عقل حيوانى .
عقل حيوانى عبارت است از آنچه را كه انسان با حيوانات در آن مشترك است ، و شعورى است كه وابسته به حواسّ ظاهرى و قوّهء خيال است ، و به لذائذ بهيميّه و شهوات و كاميابىهاى مادّى و رياست و جمع حطام دنيوى و حسّ تفوّق و بلندپروازى و خود محورى و شخصيّت طلبى و نظير اينها دعوت مىكند . و البتّه معلوم است كه اين شعور و ادراك ، انسان را به مقام انسانيّت نمىرساند ، بلكه وى را در رتبهء حيوانات و از جنس آنها كه برتر از نباتات و جمادات است قرار مىدهد .
امّا عقل انسانى كه انسان را انسان مىسازد ، عبارت است از : عبوديّت محضه و مطلقه در برابر پروردگار حكيم و عليم ، و انقياد و اطاعت صرفه به لحاظ مقام عبوديّتش در برابر عظمت و مقام ربوبيّت آن خلّاق خبير ؛ و حبّ وصول به آن مبدأ ازلى و ابدى ، و شوق و عشق لقاء جمال لايزالى و فناء در ذات احديّتش جلّ و عزّ ، و تكميل قوّهء عاقله و عامله ، و ايثار و از خودگذشتگى و فتوّت و مروّت و صبر و تحمّل و انفاق و خيرات و مبرّات مطلوب ، كه وى را از هستى عاريتى و مجازى مىبرد و به هستى ابدى و حقيقى ملحق مىسازد .
اينها و ما شابهها از صفات پيامبران گرامى و ائمّهء معصومين و اولياى مقرّبين است كه هدف اصلى و غائى انسانست . و بدين لحاظ احكام فطرت احكامى است كه بايد براى اين نهج از سير و سلوك تشريع و تدوين گردد ، نه احكامى كه عقل انسان مادّى و شهوى بما هو حيوان ، جعل و تدوين مىنمايد و بدان مىرسد . اين نوع از احكام و سنن را نمىتوان سنّتهاى فطرى و احكام