مستند به أمر غير علمى ، و بر پايه غير برهان است ، شديدا مىكوبد ؛ و آن را به مجرّد همين أمر ، دروغ تلقّى كرده ، و گفتار زشت و ناهنجار بزرگى را به آنان نسبت داده ، كه از دهانشان مىپرانند ؛ و بالأخصّ با تعبير تخرج من أفواههم - نه با تعبير يعلمون و يعتقدون و امثالهما - ردائت و پستى و بىأساسى معتقدات ظنّيه ، و وهميّه ، و بطور كلّى ، همهء امور غير يقينيّه را محكوم مىكند .
اين مسئله بسيار مهمّ ، بلكه از أهمّ مسائل است كه : قرآن به مبارزهء نه تنها با جهل و نادانى ؛ بلكه با هر أمر غير علمى رفته است ؛ و آراء و أفكار آنان را كه به فرضيّههاى غير علمى اتّكاء دارند شديدا درهم مىريزد ، و بىأرج مىداند .
يك جا مىگويد :
وَ لا تَقْفُ ما لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَ الْبَصَرَ وَ الْفُؤادَ كُلُّ أُولئِكَ كانَ عَنْهُ مَسْؤُلًا .
« 1 » ( و پيروى مكن از آنچه براى تو نسبت بدان ، علم نيست ! زيرا كه گوش و چشم و دل ، تمام اين أعضاء و جوارح ، در صورت پيروى از أمر غير يقينى مورد بازپرسى و مؤاخذه قرار مىگيرند . ) و در سورهء مباركهء نجم يك جا مىگويد :
إِنْ هِيَ إِلَّا أَسْماءٌ سَمَّيْتُمُوها أَنْتُمْ وَ آباؤُكُمْ ما أَنْزَلَ اللَّهُ بِها مِنْ سُلْطانٍ إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَ ما تَهْوَى الْأَنْفُسُ وَ لَقَدْ جاءَهُمْ مِنْ رَبِّهِمُ الْهُدى .
« 2 » ( نيستند آنها مگر اسمهائى كه شما و پدرانتان ايشان را بدان اسمها نامگذارى نمودهايد . خداوند بواسطهء آنها هيچگونه قدرت و سلطنتى را فرودنياورده است . پيروان اين عقيده پيروى نمىكنند مگر از ظنّ و گمان ، و از آنچه را كه نفوسشان هواى آن را در سرشان بپروراند ؛ درحالىكه از سوى پروردگارشان ، هدايت براى آنها آمده است . )
هامش
( 1 ) آيهء 36 ، از سورهء 17 : إسراء .
( 2 ) آيهء 23 ، از سورهء 53 : نجم .