هنگام تقاضاى سؤال به من بذل نمايد . »
چقدر عالى بيان مىكند ! مىفرمايد : آبروى يك شخص مسلمان بقدرى بلند مرتبه و با أهمّيّت است كه با هيچ چيز نبايد معاوضه شود . فقط مسلمان بايد صورت خود را به سجده بگذارد ، و در موقع عبادت براى پروردگار نيايش و كُرنش كند . إنسان صورت خود را براى سؤال در مقابل هيچكس نبايد قرار بدهد . چهره و سيما و آبروى إنسان آنقدر ارزشمند است كه با حقيقت إنسان برابر است . اگر آبروى كسى از بين رفت ، شخصيّتش از بين رفته است . اگر سؤال كرد ، نفس خود را سؤال كرده است . يعنى نفس خود را در حدود سؤال پائين آورده است . و اين سيما را خدا فقط به خود اختصاص داده است و هيچ مسلمانى حقّ ندارد صورت خود را به خاك بمالد و سجده كند ، مگر براى پروردگار . و هيچ مسلمانى حقّ ندارد از كسى تقاضا كند مگر از پروردگار !
اينك تو مىگوئى : به او بخشش نكن تا بيچاره شود و بيايد از تو سؤال كند ! آنوقت من آنچيزى را كه در مقابل تقاضايش دادم ، ثَمَنَ مَا أَخَذْتُ مِنْهُ است و آنچه از او گرفتم چيز كمى نبوده است . الآن پنج بار شتر خرما به او دادم ، أمّا اگر سؤال مىكرد و سپس داده بودم ، من چيزى از او گرفته بودم كه هيچ چيز جاى آن را نمىتوانست بگيرد ؛ و آن شخصيّت و آبروى إسلامى و إنسانى او بود .
وصيّت أمير المؤمنين عليه السّلام : وَ أَكْرِمْ نَفْسَكَ عَنْ كُلِّ دَنِيَّةٍ وَ إنْ سَاقَتْكَ إلَى الرَّغَآئِبِ
أمير المؤمنين عليه السّلام در بازگشت از صفّين ، از جملهء مطالبى كه براى إمام حسن عليه السّلام مىنويسند اين جمله است :
وَ أَكْرِمْ نَفْسَكَ عَنْ كُلِّ دَنِيَّةٍ وَ إنْ سَاقَتْكَ إلَى الرَّغَآئِبِ ؛ فَإنَّكَ لَنْ تَعْتَاضَ بِمَا تَبْذُلُ مِنْ نَفْسِكَ عِوَضًا . وَ لَا تَكُنْ عَبْدَ غَيْرِكَ وَ قَدْ جَعَلَكَ اللَهُ حُرًّا . « 1 »
« نفس خود را از هر چيز پست كه ترا پائين آورد بالا ببر ، و اگرچه آن چيز پست و آن دنيّه و تقاضا ترا به رغائب و بهرههاى وافى برساند ؛ زيرا آنچه را كه از
هامش
( 1 ) « نهج البلاغة » رسالهء 31 ؛ و از طبع مصر با شرح شيخ محمّد عبده ، ج 2 ، ص 51 ، قسمت چهارم از پنج قسمت رساله