و امّا آثار و فيوضات آن را سالك خود مىبيند .
و از جملهء آثار ، حصول انوار است در قلب . و ابتدا به شكل چراغى است ، و بعد شعله و بعد كوكب و بعد قمر و بعد شمس و بعد فرو مىگيرد و از لون و شكل عارى مىگردد ، و بسيار به صورت برقى مىباشد ، و گاه به صورت مشكوة و قنديل مىشود ، و اين دو اكثر از فعل « 1 » و معرفت حاصل مىشود ، و سوابق از ذكر . و به مرتبهء اوّل اشاره فرموده حضرت ابى جعفر عليه السّلام چنان كه ثقة الاسلام در « كافى » روايت كرده است ، كه حضرت در بيان اقسام قلوب فرموده :
و قلب أزهر أجرد ، فقلت : و ما الأزهر ؟ فقال : فيه كهيئة السّراج إلى أن قال : و أمّا القلب الأزهر فقلب المؤمن . « 2 »
هامش
( 1 ) - غالبا مشكوة و قنديل با وجود سوابق ذكر بى مقدّمه پيدا نمىشود بلكه در حال فعل چون نماز و ورد پيدا مىشود .
( 2 ) - اين روايت را در ج 2 « اصول كافى » ص 422 با اسناد متصل خود از سعد از حضرت أبي جعفر عليه السّلام بدين كيفيّت آورده است قال عليه السّلام :
إنّ القلوب أربعة : قلب فيه نفاق و إيمان ، و قلب منكوس و قلب مطبوع و قلب -