زمين ، و خداوند به آنچه مىكنيد داناست . »
در اين آيه شريفه چون ميفرمايد : نفس اموالى كه از انفاق آن بخل ميورزند به صورت طوق بر گردن بخيلان آويزان مىشود ، پس معاد اموال مورد بخل در جهنّم همان طوق بر گردن بخيلان است .
اثبات علم و حيات براى نباتات و جمادات و حيوانات ، طبق آيات قرآن
بارى ، در اين آياتى كه اينجا آورديم و نسبت به جمادات حكم حشر و معاد را ميفهماند ؛ از اينكه ضمائر ذوى العقول همانند :
وَ هُوَ عَلى جَمْعِهِمْ
،
وَ هُمْ عَنْ دُعائِهِمْ غافِلُونَ
، و
كانُوا لَهُمْ
،
وَ كانُوا بِعِبادَتِهِمْ
،
ما يَمْلِكُونَ
،
إِنْ تَدْعُوهُمْ
،
لا يَسْمَعُوا
،
وَ لَوْ سَمِعُوا مَا اسْتَجابُوا
،
يَكْفُرُونَ
،
وَ ما يَشْعُرُونَ أَيَّانَ يُبْعَثُونَ
را در اين آيات استعمال نموده است ، استفاده مىشود كه بعث نباتات و جمادات در قيامت ملازم با حيات و علم است ، و آنجا عالم حيات و علم است ، آنجا حيات و علم فوران دارد و از هر موجودى حتّى از يك ذرّهء بى مقدار علم و حيات تراوش دارد . آيه 29 از سورهء 42 : شورى ، بسيار با لطف و اشاره اين معنى را مىرساند :
وَ مِنْ آياتِهِ خَلْقُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ ما بَثَّ فِيهِما مِنْ دابَّةٍ وَ هُوَ عَلى جَمْعِهِمْ إِذا يَشاءُ قَدِيرٌ .
« و از آيات خداوند آفرينش آسمانها و زمين و آنچه در آنها از جنبندگان خدا منتشر كرده است مىباشد ، و خداوند بر جمع و حشر آنها زمانى كه بخواهد تواناست . »
ظاهراً ضمير
جَمْعِهِمْ
به
السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ ما بَثَّ فِيهِما مِنْ دابَّةٍ
رجوع مىكند و اين دلالت بر حيات و علم آسمانها و زمين و