مشركين در اينجا شريك قرار دادهاند همين بتها و اصنامِ جامد و فاقد شعور هستند ؛ پس آنها در روز قيامت محشور مىشوند و به شرك مشركين كفر ميورزند و آن را انكار ميكنند . و كفر آنان در روز قيامت و اعراض آنها از مشركين كه عبادت كنندگان آنها هستند ، به اين است كه ميگويند : بار پروردگارا ! ما از اعمال آنها و كردار آنها تبرّى و بيزارى جستهايم ! و بسوى تو توجّه كرده و التجاء نمودهايم ! اصولًا آنها ما را عبادت نكردند ، و با وجود حقّانيّت و اصالت تو پرستشى نسبت به ما سزاوار نيست و متحقّق نخواهد شد .
تَبَرَّأْنا إِلَيْكَ ما كانُوا إِيَّانا يَعْبُدُونَ
« 1 » .
و چون مراد از آيه قبل كه ميفرمايد :
مَنْ لا يَسْتَجِيبُ لَهُ إِلى يَوْمِ الْقِيامَةِ
، در اين آيه به مصاديق
إِنْ تَدْعُوهُمْ لا يَسْمَعُوا دُعاءَكُمْ وَ لَوْ سَمِعُوا مَا اسْتَجابُوا لَكُمْ
تفسير و بيان شده است ، فلهذا مراد از
مَنْ لا يَسْتَجِيبُ
نيز همين اصنام جامد و بتهاى فاقد ادراك و شعورند كه به نصّ همين آيه در روز قيامت محشور مىشوند ، و دشمنانِ عبادت كنندگان خود و مشركان به خدا خواهند بود ؛
كانُوا لَهُمْ أَعْداءً وَ كانُوا بِعِبادَتِهِمْ كافِرِينَ .
و از جمله آيات دالّه بر بعثت جمادات اين آيه است :
وَ الَّذِينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ لا يَخْلُقُونَ شَيْئاً وَ هُمْ يُخْلَقُونَ * أَمْواتٌ غَيْرُ أَحْياءٍ وَ ما يَشْعُرُونَ أَيَّانَ يُبْعَثُونَ
. « 2 »
هامش
( 1 ) ذيل آيه 63 ، از سورهء 28 : القَصص
( 2 ) آيه 20 و 21 ، از سورهء 16 : النّحل