است .
از أسامى قيامت ، يوم الجمع است
در آنجا هر كس به بهشت رود و يا به جهنّم رهسپار گردد با آن گروهى كه هم دست و هم داستان است اجتماع مىكند و به حال اجتماع ميرود ؛ يعنى كثرات و جهات تمييزيّه و تفريقيّه ريخته مىشود و اصل و مبدأ نفوس حَسنه ، با يكدگر چون شير و شكر به هم آميخته مىشوند و داخل در بهشت ميروند . و اصل و مبدأ نفوس سيّئه نيز با يكدگر چون زهر و حنظل آميخته مىشوند و به جهنّم روانه ميگردند ؛ اينست معناى جمع كه در آيات قرآنيّه از ذكر آن و ذكر حَشر بسيار سخن به ميان آمده است ؛ و يَوْمُ الْجَمْع يكى از اسامى روز قيامت قرار گرفته است .
و اين معناى بسيار دقيقى است كه از الفاظ فرد و فُرادى كه در آيات آمده است ، و آن در قبال لفظ جمع مىباشد استفاده گرديده است ؛ و اطلاق لفظ جمع و حشر در بسيارى از آيات است مثل آيه :
لَيَجْمَعَنَّكُمْ إِلى يَوْمِ الْقِيامَةِ لا رَيْبَ فِيهِ
« 1 » .
« خداوند البتّه شما را در روز قيامت كه در آن شكّى نيست ، به مقام جمع ، جمعيّت ميدهد . »
و مثل آيه :
يَوْمَ يَجْمَعُكُمْ لِيَوْمِ الْجَمْعِ ذلِكَ يَوْمُ التَّغابُنِ
. « 2 »
« روزى است كه خداوند شما را براى يوم الجمع ، جمع مىكند ، و آن روز روز تغابن است . »
هامش
( 1 ) قسمتى از آيه 87 ، از سورهء 4 : النّسآء
( 2 ) صدر آيه 9 ، از سورهء 64 : التّغابن