خلاف آن چيزى است كه اراده كرده و حكم نموده است .
و امّا حاكم جائر و مستبدّ ظالم ، او با آنكه ميداند حكم به خلاف آنچه را كه نموده است ظلم است ، به جهت رعايت خاطر مقرّبان و شفيعانِ خود شفاعتشان را مىپذيرد ، و مصلحت ارتباط خود را با شفيعانِ مقرّبِ خود بر عدالت و حكم حقّ ترجيح مىدهد .
و هر دو نوع از اين گونه شفاعتها بر خداوند تعالى محال است ، چون خداوند ظالم نيست ، و ارادهء او بر حسب علم اوست و علم او ازلى است و لا يتغيّر و لا يتبدّل است .
جواب : شفاعت از قبيل تغيير اراده و علم نيست ، بلكه از قبيل تغيير در مراد و معلوم است ، چون خداوند سبحانه و تعالى مىداند كه فلان انسان حالات مختلفى پيدا مىكند ، در فلان حين چنين حالى دارد و در فلان حين حال ديگرى كه مخالف حال سابق است ، به واسطهء اقتران جهات و اسباب و شرائط ديگرى كه در اين حين حاصل كرده است ، فلهذا دربارهء او ارادهء ديگرى مىنمايد ؛ و البتّه خداوند نسبت به احوال و كيفيّات مختلف مردم ارادههاى مختلفى دارد .
كُلَّ يَوْمٍ هُوَ فِي شَأْنٍ
« 1 » .
« هر روز خداوند در ارادهء خاص و شأن جديدى است . »
يَمْحُوا اللَّهُ ما يَشاءُ وَ يُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْكِتابِ
. « 2 »
هامش
( 1 ) ذيل آيه 29 ، از سورهء 55 : الرّحمن
( 2 ) آيه 39 ، از سورهء 13 : الرّعد