از اين منازل را وقوف بر مطلوب شمرند .
و بعضى عبور از چهار مرحله دانستهاند ؛ چنان كه از بايزيد بسطامى نقل شده است كه گفت : روز اوّل دنيا را ترك كردم ؛ و روز دوّم آخرت را ترك كردم ؛ و روز سوّم از ما سِوَى الله گذشتم ؛ و روز چهارم پرسيدند : ما تُريدُ ؟ چه ميخواهى ؟ گفتم : أريدُ أنْ لا اريدَ ، ميخواهم چيزى نخواهم .
و اين اشاره به همان مطلبى است كه بعضى در تعيين منازل اربعه گويند : اوّل ترك دنيا ؛ دوّم ترك عقبى ؛ سوّم ترك مولى ؛ چهارم ترك ترك .
و بعضى عوالم را پنج خواندهاند و آن را عوالم حَضَراتِ خَمس گويند ؛ چنانچه در دعاى منسوب به مولى الموالى أمير المؤمنين عليه السّلام وارد است كه :
اللَهُمَّ نَوِّرْ ظَاهِرِى بِطَاعَتِكَ ، وَ بَاطِنِى بِمَحَبَّتِكَ ، وَ قَلْبِى بِمَعْرِفَتِكَ ، وَ رُوحِى بِمُشَاهَدَتَكِ ، وَ سِرِّى بِاسْتِقْلَالِ اتِّصَالِ حَضْرَتِكَ ؛ يَا ذَا الْجَلَالِ وَ الإكْرَامِ . « 1 »
و نيز محيى الدّين عربى در ضمن صلوات خود بر خاتم الانبياء محمّد بن عبد الله صلّى الله عليه و آله و سلّم گويد :
مُحْصى عَوالِمِ الْحَضَراتِ الْخَمْسِ فى وُجودِهِ ؛
وَ كُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْناهُ فِي إِمامٍ مُبِينٍ
.
و بعضى اين عوالم پنجگانه را به عوالم طبع و مثال و عقل و سرّ و ذات تعبير فرمودهاند .
هامش
( 1 ) « بحار » طبع كمپانى ج 6 ص 393 .