در اينجا يك سؤال پيش مىآيد ، و آن اينكه : افرادى كه از اين دنيا به آن عالم ميروند و از اهل معصيتند ، و از اهل شقاوتند ، و از اهل كفرند ، و در آنجا مورد غضب پروردگار واقع ميشوند و در آتش دوزخ به پاداش اعمال خود گرفتار مىگردند ؛ آنها حالشان چطور است ؟
با آنكه آنجا عالم اشراق و نور است ، آيا وجود آنها هم نورانى است و مُشرِق است ؟ يا نه ، ظلمانى است ؟ و اگر وجود آنها نورانى باشد ، پس عذاب و گرفتارى و در تحت اسماء جلاليّهء پروردگار واقع شدن يعنى چه ؟ و اگر وجود آنها ظلمانى باشد ، با فرض اينكه سنخهء آن عالم ، نور و اشراق است و ظهور و بروز است ، چگونه وجود ظلمانى آنها با آن عالم نور و اشراق سنخيّت دارد ؟
و امّا پاسخ اين پرسش :
افرادى كه از دنيا ميروند ، هر چه در دنيا كسب كنند با همان ميروند :
لَها ما كَسَبَتْ وَ عَلَيْها مَا اكْتَسَبَتْ
. « 1 »
« براى هر نفسى است آنچه از خوبيها بجا آورده است ، و بر عهده و ذمّهء اوست آنچه از بديها كسب كرده است . »
وَ أَنْ لَيْسَ لِلْإِنْسانِ إِلَّا ما سَعى * وَ أَنَّ سَعْيَهُ سَوْفَ يُرى
. « 2 »
« و نيست براى انسان مگر آنچه را كه در آن سعى كرده است ، و
هامش
( 1 ) قسمتى از آيه 286 ، از سورهء 2 : البقرة
( 2 ) آيه 39 و 40 ، از سورهء 53 : النّجم