و 23 و 33 و 42 ) آشكار مىشود .
3 - به ياد خدا افتادن و پند گرفتن ، و اين امر از تكرار گفتهء خداى تعالى :
وَ لَقَدْ يَسَّرْنَا الْقُرْآنَ لِلذِّكْرِ فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ
در چهار جا ، و دو آيه ( 15 و 51 ) آشكار مىشود .
/ 206 با تدبّر دقيق و عميق در سوره ، به وجود ارتباطى ژرف در ميان اين سه محور پى مىبريم ، پس إعراض علاوه بر آن كه آشكار كنندهء تكذيب است ، سبب آن نيز هست ، و اين براى ما اين مطلب را بيان مىكند كه دروغ تصور كردن رسالتها برخاستهء از اعتقاد قاطع تكذيب كنندگان به آن نيست ، بلكه از يك انحراف حقيقى در نفسهاى ايشان سرچشمه مىگيرد ، چه آنان را مشاهده مىكنيم كه از آن اعراض مىكنند ، يعنى پيش از آن كه به تحقيق و تفكر دربارهء آن پرداخته باشند به تكذيب آن مىپردازند .
ولى آيا درمان اعراض و تكذيب موجود در بشر چيست ؟ تذكره و پند گرفتن است . و قرآن براى تحقق بخشيدن به اين هدف مهم و بزرگ آمد ، و به همين سبب آن را چنان مىيابيم كه از لحاظ محتوى و طرز بيان ادبى و روانى و فكرى حكمتى بالغ و رسا است كه به ژرفاى درون نفس آدمى نفوذ مىكند ، و تا دورترين افقهاى عقل او پيش مىرود ، ولى اين
لِمَنْ كانَ لَهُ قَلْبٌ أَوْ أَلْقَى السَّمْعَ وَ هُوَ شَهِيدٌ
« براى كسى است كه قلب دارد يا گوش فرا مىدهد در حالى كه گواه است » ، « 1 » پس اين از جانب خدا فراهم آمده است ، و همين سبب آن است كه سخن آفريدگارى را كه عظمت و جلال و علوّ او پايان ندارد ، در نزد آفريدگانش واضح و آشكار مىسازد . . .
امام صادق ( ع ) گفت : « اگر خدا اين امر را ميسّر نكرده بود ، هيچ يك از آفريدگان او قدرت آن را نداشت كه حرفى از قرآن را تلفظ كند ، و چطور مىتوانست چنين باشد در صورتى كه اين كلام كسى است كه هميشه بوده و هميشه خواهد بود » ، « 2 »
هامش
( 1 ) - ق / 37 .
( 2 ) - تفسير روح البيان ، ج 8 ، ص 433 .