عقل وهوش در برابر اين وسعت وعظمت ، مبهوت وحيران است ، در صورتى كه اين محاسبه مربوط به يك ستاره از يك منظومهء شمسى است ، در حالى كه منظومهء شمسى ما در برابر صدها هزار منظومه وسحابى بسيار ناچيز وبىارزش است .
آنچه مسلم است ، اين است كه در اين سالهاى اخير ، قدمهاى بزرگى در راه درك عظمت ووسعت عوالم نجومى برداشته شده ، بهطورى كه از ميزان تصور انسان خارج است . « فلاماريون » فاصلهء دورترين سحابيها ( عوالم نجومى خارج از كهكشان ما ) را پنج ميليون سال نورى فرض كرده است ، ولى امروز از هزار ميليون سال نورى هم بيشتر شمرده مىشود وعدد آنها تا جايى كه معلوم شده به ميليونها مىرسد .
هيچ بعيد نيست معلومات كنونى بشر در برابر معلومات آيندگان ، بسان اطلاعات پيروان « بطلميوس » نسبت به اطلاعات كنونى بشر باشد وبشر آينده به اين اندازهگيريها لبخند بزند و با ديدهء حقارت بنگرد . قرآن اين حقايق را در يك آيهء كوتاه بيان فرموده است :
« لَخَلْقُ السَّمواتِ وَالأَرْضِ أَكْبَرُ مِنْ خَلْقِ النّاسِ وَلكِنَّ أَكْثَرَ النّاسِ لا يَعْلَمُونَ » « 1 » ؛
آفرينش زمين وآسمانها بر خلاف تصور بيشتر مردم ، بالاتر و بزرگتر از آفرينش بشر است .
هامش
( 1 ) . مؤمن ( 40 ) آيهء 57 .