و پيامبر از آيندهء خطرناك اين مرد خبر داد .
خلاصه با وجود اين افراد ناصالح در ميان منافقين و تابعين از مهاجر و انصار ، چگونه مىتوان گفت كه خداوند از همهء آنها تا لحظهء مرگ راضى بوده است ؟
ايمان و اخلاص مهاجر و انصار ، مانند ديگر مقتضيات است كه بهرهبردارى از آنها مشروط بر اين است كه بعدها اعمالى انجام ندهند كه اين مقتضى را از تأثير بيندازد و به قول دانشمندان ، رضايتى كه در اين آيه وارد شدهاست پاداشى نسبى است و هيچ منافات ندارد كه همين اشخاص بعداً كارهايى انجام دهند كه پاداش آنها ، خشم خداوند و دوزخ باشد .
هرگز اين آيه نيامده است به اصحاب سابق رسول خدا مصونيت قطعى ببخشد كه چون خداوند از آنها خوشنود شده است هر كارى كه دلشان خواست انجام بدهند و يا ما هر كار نامشروعى از يكى آنها ديديم به حكم آيه مجبور به تأويل گرديم ، به گمان اينكه آيه در حقّ آنان حكم قطعى صادر كرده است و اعمال زشت و بد آنان را توجيه كنيم . نه ، هرگز چنين مصونيتى به احدى از انبيا و اوليا - حتى رسول اكرم - داده نشده است . خداوند به گرامىترين افراد بشر چنين مىفرمايد : « لَئِنْ أَشْرَكْتَ لَيَحْبَطَنَّ عَمَلُكَ وَلَتَكُونَنَّ مِنَ الخاسِرِينَ ؛ « 1 » هرگاه شرك و بتپرستى را پيشهگيرى ، تمام خدمات و كارها و عبادات توحبط و بىارزش مىشود » . هرگز ايمان و اخلاص ياران پيامبران بيش از ايمان و فداكارىهاى پيامبران خدا نبود .
قرآن دربارهء ابراهيم و فرزندان وى مانند اسحاق و يعقوب و موسى و هارون چنين مىفرمايد :
« وَلَوْ أَشْرَكُوا لَحَبِطَ عَنْهُمْ ما كانُوا يَعْمَلُونَ ؛
اگر شرك ورزيده بودند ، تمام اعمال آنها بىارزش مىشود » .
هامش
( 1 ) . زمر ( 39 ) آيهء 65 .