جزيه روشن مىنمايد و تاريخ نويسان در قسمتهاى « فتوحات » ، مانند بلاذرى در كتاب فتوح البلدان و غيره جمعآورى نمودهاند .
توضيح سه قسمت از آيهء مورد بحث
آيه به جهت تهييج و روشن كردن ذهن مسلمانان ، دربارهء « اهل كتاب » سه مطلب را تذكّر مىدهد :
1 . « لا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَلا بِاليَوْمِ الآخِرِ ؛ ايمان به خدا و روز باز پسين ندارند » .
صحيح است كه « اهل كتاب » به خدا و روز رستاخيز ايمان دارند ، ولى از آنجا كه خداشناسى آنان آلوده با شرك و تثليث بوده و بسيارى از مسيحيان كشته شدن عيسى عليه السلام را كفّارهء گناهان خود مىدانند ، از اين نظر قرآن از آنان سلب ايمان نموده و خداشناسى آميخته با شرك را بىارزش شمرده است و همچنين عقيدهء آنان را به رستاخيزى كه درآنجا مجازاتى دركار نيست ، غلط و بىنتيجه دانسته ولذا به يك باره آنها را از حدود افراد با ايمان به خدا و روز قيامت بيرون راندهاست .
2 . « وَلا يُحَرِّمُونَ ما حَرَّمَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ ؛ از آنچه خدا و پيامبر او تحريم كرده اجتناب نمىورزند » .
مقصود از رسول ، پيامبر ماست ؛ يعنى به محرّمات و منكرات تظاهر مىنمايند و آشكارا لب به شراب مىزنند و قمار مىكنند و اين كار درمحيط اسلامى براى مسلمانان سخت و گران است .
3 . « وَلا يَدِينُونَ دِينَ الحَقِّ ؛ از دين حق و فطرت ( اسلام ) پيروى نمىنمايند » .