اين مورد مىگويند :
در جهان برتر ازماده ، جهان ديگرى است به نام « مثال و بَرزخ » كه صورتهاى تمام موجودات و پديدههاى اين جهان در آن جا وجود دارد ، هر چند خود ماده در آن جا نيست . در آن جا گذشته و آينده مفهومى ندارد ، زيرا آن جا جهان ماده نيست ، كه زمان و مكانى بوده باشد و حقيقت رؤياهاى راستين جز اين نيست كه انسان در خواب ، صورتهاى حوادث و رويدادها را در عالم برزخ مىبيند و ازاين طريق به حقايقى مستور و پنهان دست مىيابد و چون اين صورتها از ماده پيراسته است طبعاً درك كنندهء آنها نيزبايد يك نوع تجرد داشته باشد .
دانشمندان روحى امروزاين نوع خوابهارا به طريق زير كه با گفتار ما منافاتى ندارد ، توجيه مىكنند و مىگويند :
اين نوع خوابها ازنظر علم ، نتيجهء حسّ « روشنبينى » در خواب است ؛ حس روشنبينى نه تنها قادر است كه ديدنىهاى موجود را كه از چشم غايب است بنگرد ، بلكه در گذشته و آينده نيز كار مىكند .
كسانى كه حس روشنبينى آنان قوى و نيرومند است ، مىتوانند حوادث را در ظرف خود در گذشته و آينده درك كنند و براى آنان آينده و گذشته و حال يكسان است .
حسّ روشنبينى ، در خواب بهتر انجام مىگيرد ، زيرا در حالت خواب ، حواس به حالت تعطيل در مىآيند ، از اين جهت حس روشنبينى براى خود ميدان عمل بيشترى پيدا مىكند و خوابهاى پيشگو ، بيانگر اعمال اين حس است و ازاين طريق ما ازگذشته و آينده اطلاع به دست مىآوريم .
و بايد توجه نمود حس « روشنبينى » نمىتواند از خواص ماده باشد . اين حس ، ازشعب روح و از خواص موجود مجرد از ماده است كه مىتواند حوادث را در خارج ازشرايط مادى درك كند .
جاىگزين كردن حسّ روشنبينى به جاى « روح » نمىتواند حقيقت را
عقايد اسلامى (در پرتو قرآن، حديث و عقل) ( فارسى) — صفحة 575
مساهمون: الشيخ جعفر السبحاني
ص٥٧٥