خلاصه بشر قدمبهقدم ، پرده از اسرار طبيعت برمىدارد و با نعمتهاى ظاهرى و باطنى به تدريج آشنا مىگردد و سرانجام از احاطهء بر آنها عاجز و ناتوان خواهد بود ، چنانكه قرآن مىفرمايد :
« وَ آتاكُمْ مِنْ كُلِّ ما سَأَلْتُمُوهُ وَ إِنْ تَعُدُّوا نِعْمَتَ اللَّهِ لا تُحْصُوها . . . ؛
« 1 »
خدا هر نعمتى را كه خواستهايد ( و در زندگى به آن نياز داشته و با زبان حال ، آن را طلب نموديد ) عطا فرموده و اگر بخواهيد نعمتهاى خدا را احصا كنيد نمىتوانيد آنها را بشماريد » ( و بر آنها احاطه يابيد ) .
انسان نيز در مقام خود ، جهان كوچكى است كه در درون او ، نيروهاى بىشمارى نهفته است ؛ در وجود او انواع قدرتها ، انواع فضايل ، موجود است كه بايد به تدريج با آنها آشنا گردد و آنها را استخراج كند . تعاليم پيامبران براساس پرورش فضايل اخلاقى است كه در درون انسانها نهفته است ؛ آنان بيش از آنكه آموزگارانند ، نوآورانند ، پرورشدهندهء صفات و كمالات مىباشند كه جملهء اين صفات در سرشت آدميان نهفته است .
پيامبران پرورش دهندگان استعدادها هستند
معمولا مردم چنين مىانديشند كه پيامبران آموزگارانى هستند كه براى آموزش مردم برانگيخته شدهاند . همانطور كه يك كودك در مدت تحصيل خود در دبستان ، دبيرستان ، دانشكده و دانشگاه ،
هامش
( 1 ) . ابراهيم ( 14 ) آيهء 34 .