مقدّمه
واژه جهاد ، بخشها و شاخههاى گوناگونى از كوشش و تلاش انسانى را شامل مىشود ؛ جهاد از مبارزه با نفس وهواهاى نفسانى آغاز ، و به وقف نمودن خود براى خدا در قالب تشكلهاى ربّانى الهى و داوطلب شدن براى جنگ وپيكار در راه خدا پايان مىپذيرد ، و با كوشش مداوم وخستگىناپذير براى برپاداشتن حق و انجام امربه معروف و نهى از منكر و مبارزه با ستمگران ، ادامه مىيابد .
جهاد برترين وسيلهاى است كه مىتوان با آن براى تقرّب به خدا توسّل جستو به حضرت حق نزديكتر شد . خداوند متعال در قرآن مجيد مىفرمايد :
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَابْتَغُوا إِلَيْهِ الْوَسِيلَةَ وَجَاهِدُوا فِي سَبِيلِهِ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ « 1 » .
« اى كسانى كه ايمان آوردهايد از خدا بترسيد و وسيلهاى براى تقرّب به او بجوئيد و در راه او جهاد كنيد ، باشد كه رستگارشويد . »
از اين آيه استفاده مىشود كه جهاد يك وسيله الهى است كه گاهى واجب و لازم است مانند جهاد براى دفاع ازمسلمانان و دفاع از دين در برابر خطرها ، و گاهى هم سنّت مؤكّد است مانند جهاد در راه تبليغ رسالت خدا و اشاعه ديندر جهان .
در حديث شريف نيز اين تقسيم درباره جهاد وارد شده است . فضيل بن عياض از امام صادقعليه السلام درباره جهاد پرسيدكه جهاد واجب است يا سنّت ؟
امامعليه السلام فرمود : جهاد بر چهار قسم است : دو قسم آن واجب و قسم سوّم آن سنّت است امّا جز در كنار واجب ، انجامنمىشود و يك قسم هم سنّت است .
امّا دو قسم واجب عبارتنداز : مبارزه انسان با نفس خود در برابر گناهان و معصيت خداوند ، و اين والاترين جهاداست ؛ و پيكار با كفّارى كه به شما نزديك هستند . امّا جهادى كه سنّت است ولى جز با واجب برپا نمىشود ، اين است كهجهاد با دشمن بر همه امّت
هامش
( 1 ) سوره مائده ، آيه 35 .