فصل اوّل - مبارزه با چالشها
با چه كسانى جهاد كنيم ؟
بر انسان واجب است كه با استفاده از نيرويى كه خدا به او داده ، احكام دين را برپا بدارد ، و در برابر هر كسى كه مانع او دراين راهشود مبارزه كند هر چند كه پدر و مادر او يا برادرانش يا همسر يا طايفه و يا قوم او باشد . در سطور ذيل اين شاخههاى جهاد را شرحمىدهيم :
الف - پدر و مادر بين جهاد و احسان
كودك در آغوش خانوادهاش تربيت مىشود ، او خانواده را ، زمينه آماده ومناسبى براى رشد استعدادها ، شايستگىها و تثبيتخصلتها و عادتهاى خود مىيابد ، و از محيط خانواده است كه او زبان ، فرهنگ و تجربيات تمدّن بشرى را فرامىگيرد . امّا هنگاميكهبه بلوغ و سنّ رشد مىرسد وخداوند به او عقل و حكمت مىبخشد ، افقهاى جديدى از زندگى بر روى او باز مىشود و چهبسا ممكناست به سوى يك رسالت اصلاحگرانهاى كه قبلًا در محيط خانواده براى او معهود نبوده است ، دعوت شود ، دراين جاست كه اوّلينفصل از مبارزه و كشمكش در زندگى او براى اصلاح ودگرگونى آغاز مىگردد ، و او با معادله دشوارى مواجه مىشود ؛ از يكسو احساسمىكند كه بايد نسبت به حقوق خانواده وفادار بماند ، و از سوى ديگر اهداف ، آرمانها و آموزههاى نو او را به سوى خود مىخواند . قرآن كريم اين معادله را چنين حل مىكند :
قرآن فرزندان را به احسان و نيكى به والدين و آراسته شدن به بالاترين مراتب اخلاق در رفتار با آنان و آزار نرساندن به پدر و مادرحتّى با گفتن « افّ » ، سفارش مىكند ولى از پرستش و تسليم مطلق در برابر آنان وشرك ورزيدن بواسطه آنان ، و اطاعت ازآنان در آنچه مخالف مقرّرات دين باشد ، به طور جدّى باز مىدارد ، زيرا محور حركت انسان ، علم و آگاهى است نه پيروىكوركورانه . خداوند دراين مورد يك مثال بسيار روشن از حضرت ابراهيمعليه السلام كه در برابر پدرش ايستادگى نمود نقل مىكند آنجا كه بهپدرش گفت :
يَا أَبَتِ إِنِّي قَدْ جَاءَنِي مِنَ الْعِلْمِ مَا لَمْ يَأْتِكَ فَاتَّبِعْنِي أَهْدِكَ صِرَاطاً سَوِيّاً « 1 » .
هامش
( 1 ) سوره مريم ، آيه 43 .