امّا ظنّ و گمان عبارت است از ترديد بين احتمال قوى و احتمال ضعيف مثل اينكه 30 % احتمال بدهد كه در ركعت سوم است و 70 % احتمال بدهد كه در ركعت چهارم است . احتمال قوى دراين جا دوّمى است و همين طرف احتمال قوى ، ظنّ يا گمان غالب ناميدهمىشود .
به طور طبيعى علم و يقين با احتمال و شك ، نقض نمىشود ، زيرا شك وترديد ، يقين را از بين نمىبرد . و ظنّ غالب هم در اينجاقائممقام علم است يعنى حكم علم و يقين بر آن جارى مىشود . پس اگر ظن غالب به يك طرف داشته باشد ، به ظن خود مانند علم ، عمل كند و به احتمال ضعيف ترتيب اثر ندهد ، امّا شك به معناى مساوى بودن دو طرف ترديد ، احكام ويژهاى دارد كه در سطوربعدى بيان مىگردد .
اقسام شك
شكّهاى نماز به سه دسته تقسيم مىشود :
1 - شكهايى كه نماز را باطل مىكند و هشت قسم است .
2 - شكهاى مهملى كه نبايد به آنها اعتنا كرد و بر شش قسم است .
3 - شكهاى صحيح كه نماز با آنها - طبق احكام خاصى كه ذكر خواهد شد - صحيح بوده و بر نُه قسم مىباشد .
اوّل - شكهاى باطل كننده نماز
شكهايى كه اگر در نماز استمرار پيدا كند موجب باطل شدن نماز مىشود ، بر هشت قسم مىباشد :
1 - شك در شماره ركعتهاى نمازهاى دوركعتى مانند نماز صبح و نمازهاى ظهر و عصر و عشاء در سفر و نماز جمعه .
2 - شك در شماره ركعتهاى نماز مغرب .
3 - شك بين يك ركعت يا بيشتر .
4 - شك در نمازهاى چهار ركعتى ( ظهر ، عصر و عشا ) پيش از تمام شدن سجده دوّم بين دو ركعت يا بيشتر . مشهورفقها اين شك را موجب بطلان نماز مىداند ولى احوط اين است كه نماز را طبق وظيفه شك بعداز تمام شدن دو سجده ، به اتمامرساند و سپس اعاده نمايد .
5 - شك بين دو و پنج ركعت ، يا بين دو و بيشتر از پنج ركعت .
اين شك نيز طبق نظر مشهور ، نماز را باطل مىكند ولى احوط اين است كه بنا را بر دو بگذارد و نماز را تكميل كند و سپس اعادهنمايد .