فرمودهاند :
أَلدُّنْيا كُلُّها جَهْلٌ الَّا مَواضِعَ العلم ، وَ الْعِلْمُ كُلُّهُ حُجَّةٌ الَّا ما عُمِلَ بِهِ ، وَ الْعَمَلُ كُلُّهُ رياءٌ الَّا ما كانَ مُخْلَصاً ، وَ الْاخْلاصُ عَلى خَطَرٍ حَتَّى يَنْظُرَ العبد بِما يُختَمُ لَهُ . « 1 »
تمام دنيا جهل است و هيچ چيز ديگرى نمىفهميم ؛ مگر موارد بخصوصى كه انسان چيزهايى به دست آورَد . حال كه علم پيدا كردى ، اوّل بدبختى است ! علم حجّت است و كسى كه نسبت به چيزى علم پيدا كند ، بر او حجّت تمام مىشود و وظيفه دارد : مطابق علمش عمل كند و گرنه مورد سؤال و عقاب قرار مىگيرد .
انسان اگر نداند افرادى فقير و تهيدست هستند ، مسؤوليّت ندارد ؛ امّا اگر پى بُرد ، روز قيامت مىپرسند : چرا به فرودستانت رسيدگى نكردى ؟
پزشك اگر نداند افرادى مريض هستند ، تكليفى ندارد ؛ ولى اگر اطّلاع پيدا كرد و بعد متوجّه شد كه هزينهى درمان ندارند ، اين علم بر او حجّت است و اگر به وظيفهى پزشكى و معالجهى شخصى مريض نپردازد ، حتماً عذاب و عقاب خواهد شد و اين علم وسيلهاى بر ضدّ او مىشود .
بنابر اين ، علم حجّت است ؛ مگر علمى كه انسان طبق آن عمل كند . حال ، همهى عملها ريايى است - شخص مىخواهد خودش را نشان دهد - مگر عملى كه مخلصانه صورت گرفته باشد . اوّلِ اخلاص هم در خطر است ، مگر آنكه اخلاص را بتواند به آخر برساند .
من احتمال مىدهم آيهى شريفه كه امر به تقوا نسبت به « ما بَيْنَ ايْديكُمْ » فرموده ، اشاره به ايجاد عملِ شايسته است و مهم اين است كه :
الابْقاءُ على الْعَمَلِ اشَدُّ مِنْ الْعَمَلِ . « 2 »
هامش
( 1 ) - / عيون اخبار الرضا عليه السلام ، ج 2 ص 253 .
( 2 ) - / نگهدارى عمل از خود عمل سختتر است . الكافى ، ج 2 ، ص 296 ، باب الرياء ، ح 16 .