سؤال ديگر اين است كه بنابر آنچه گفتيم ، بايد جبر حاكم باشد نه اختيار .
جواب اين است كه بله ! در عالم هستى جبر حاكم است ؛ ولى در بشر جبر نيست . دارو مجبور است كه طبق فرمودهى خداوند عمل كند و تأثير بگذارد . ولى اينْ براى انسان جبر نمىآورد . يكى از چيزهايى كه انسان در برابر آنها معذور است ، مرض است .
آيات تشريعى و تكوينى الهى
« وَ إِذَا قِيلَ لَهُمُ اتَّقُوا مَا بَيْنَ أَيْدِيكُمْ وَ مَا خَلْفَكُمْ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ . »
جاى اين سؤال وجود دارد كه در اين آيه ، « اذا » حرف شرط است و نياز به « جواب » دارد . جواب « اذا » كدام است ؟
در پاسخ بايد گفت : جواب « اذا » آيه ى « وَ مَا تَأْتيِهِم مِّنْ آيَةٍ مِّنْ آيَاتِ رَبِّهِمْ إِلَّا كَانُوا عَنهَا مُعرِضينَ » مىباشد .
منظور از آيات الهى در اين آيه ، اعم از موارد خواندنى و ديدنى است .
آيات خداوند هم تشريعى است و هم تكوينى . يعنى : از طرفى به مردم گفته شده كه تقوا داشته باشيد و از طرفى ديگر ، آياتْ براى ايشان خوانده و يا ارائه شده است ؛ ولى باز هم « كَانُوا عَنهَا مُعرِضينَ » : از آيهها و نشانههاى الهى روىگردان بودند . وقتى مردم از آيات خدا اعراض كنند ، در حقيقت از آنچه آيه بر آن دلالت مىكند - كه همان ضرورت تقواست - اعراض كردهاند .
از حاج آقاى رحمانى خواهش مىكنيم : در بارهى آيهى « إِتَّقُوا مَا بَيْنَ ايْديكُم وَ مَا خَلْفَكُم لَعَلَّكُم تُرْحَمُون » توضيح بيشتر بفرمايند .
عمل نيك و لزوم پاسبانى از آن
آقاى رحمانى : اين آيه نظير آيهى « يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ لْتَنظُرْ نَفْسٌ مَا قَدَّمَتْ لِغَدٍ وَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ » « 1 » مىباشد .
هامش
( 1 ) - / حشر ، 18 : ( اى كسانى كه ايمان آوردهايد ! از ( مخالفت ) خدا بپرهيزيد ؛ و هر كسى بايد بنگرد كه براى فردايش چه چيز از پيش فرستاده و از ( مخالفتِ فرمان ) خدا بپرهيزد كه خداوند به آنچه انجام مىدهيد ، آگاه است . )