تفسير هدايت (فارسى) — صفحه 144

همّت از شما بسى دور است ) ! « أَ فَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ - آيا در زمين سير نكرده‌اند ؟ » تا محلهاى به خاك افتادن عاد و ثمود و اصحاب ايكه « 96 » را ببينند و بقاياى قلعه‌هاى بعلبك را و اهرم مصر ، و آثار شهر بابل و آنچه را در مداين بوده است و . . . و . . . تاريخ ستمگران را مورد مطالعه قرار دهند . بلى . سير كرده‌اند و كتابهاى تاريخ و موزه‌هاى شهرها ، و بسيارى از روايات مردم را دربارهء اين حقايق خوانده و نگهدارى كرده‌اند ، ولى مهمّ همان عبرت گيرى است . « فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ - تا بنگرند كه عاقبت كسانى كه پيش از آنها مىزيسته‌اند چگونه بوده است ؟ » و آيا آنها به سبب كم بودن تعداد يا ضعف ساز و برگ و محدود بودن تأثيرشان در مقايسه با اينان پايان يافته‌اند ؟ هرگز . . . « كانُوا أَكْثَرَ مِنْهُمْ وَ أَشَدَّ قُوَّةً وَ آثاراً فِي الْأَرْضِ - مردمى كه نيرويشان بيشتر و آثارشان در روى زمين فراوانتر بود . » آنها زمين را با كندن و برداشتن خاك و تغيير دادن چهرهء آن بيش از آن كه اينان كردند ، آباد ساختند ، اما آن كاخهاى بلند و دژهاى استوار و منارهاى آسمان‌خراش هيچ سودى به حالشان نكرد . / 148 « فَما أَغْنى عَنْهُمْ ما كانُوا يَكْسِبُونَ - پس آن چيزها كه به دست مىآوردند سودشان نبخشيد . » [ 83 ] آنها به منطق زور متّكى شدند و منطق درست را رد كردند ، و خواستند منطق خود را با اموال و آثار خود در زمين تقويت كنند ، در حالى كه مىپنداشتند كه بر حقّند زيرا به ظاهر قويترند و چون از نظر تعداد و ساز و برگ