تا آن گاه كه مرگ يكى از آنان فرا رسد ، گويد : پروردگارا ، مرا بازگردانيد ، شايد عمل صالحى در آنچه واگذاشتهام انجام دهم . چنين نيست ، آن سخنى است كه او گويندهء آن است و پيش روى آنها برزخ است تا روزى كه برانگيخته شوند .
معانى توّاب
پروردگار رئوف و رحيم ، در چندين جاى قرآن كريم تأكيد مىفرمايد كه اگر بندهء گناهكار توبهء خود را شكست ، ولى دوباره توبه كرد ، بار ديگر توبهء او را قبول مىكند . « 1 » به عبارت ديگر ، اگر بندهء عاصى توّاب شد ، خداى متعال نيز توّاب است :
إِنَّ اللَّهَ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحيمُ « 2 »
همانا خدا خود بسيار عطوف و توبهپذير و مهربان است .
از نظرگاه قرآن كريم ، اگر گناهكار پس از آنكه مشمول غفران الهى شد ، توبهء خود را شكست و دوباره مرتكب گناه شد ، نبايد از رحمت خداوند مأيوس شود و لازم است بدون درنگ ، مجدداً توبه نمايد . هرچند ارتكاب گناه بعد از اينكه خداوند بنده را به نزد خويش پذيرفته است و او را از بركات پذيرش توبه ، بهرهمند كرده است ، نوعى گستاخى و بى حيايى محسوب مىشود ، ولى عدم اظهار پشيمانى مجدّد ، گستاخى بزرگترى است .
شكستن توبه با هيچ توجيهى ، شايسته نيست و امر قبيحى به شمار مىآيد ، ولى نااميدى از عفو و بخشش خداوند ، از شكستن توبه ، بدتر و قبيحتر است و در تعارض با « توّاب » بودن خداوند متعال است .
هامش
( 1 ) . نور / 10 ، حجرات / 12 ، / نساء / 64 - 61 ، نصر / 3 و . . .
( 2 ) . توبه / 118