امام صادق ( ع ) در پاسخ به ابىبصير كه معناى توبهء نصوح را پرسيد ، فرمودند :
« هُوَ الذَّنْبُ الَّذِي لَا يَعُودُ فِيهِ أَبَداً »
آن توبه از گناهى است كه هرگز بدان باز نگردد .
سپس ابىبصير مىگويد : به آن امام بزرگوار عرض كردم : كداميك از ما پس از توبه به سوى گناهان قبلى باز نمىگرديم ؟ آن حضرت فرمودند :
« إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ مِنْ عِبَادِهِ الْمُفَتَّنَ التَّوَّابَ » « 1 »
خداوند ، بندهاى را دوست دارد كه هرگاه گرفتار گناه شد ، توبه كند .
اين فرمايش امام صادق ( ع ) ، بيانگر نكتهء ظريفى است و مانع نااميدى بندگان مىشود . در حقيقت ، مقصود آن حضرت اين است كه اگر بندهاى توبه كرد ، با مبادرت به عمل صالح ، توبهء او پذيرفته مىشود و توبهء خالص آن است كه انسان پس از توبه ، هرگز مرتكب آن گناه نشود ، امّا اگر توبه كننده پس از توبه و بعد از اصلاح ، مجدداً گرفتار مكر شيطان شد و گناه كرد ، نبايد مأيوس شود و بايد بداند خداوند متعال همواره بندهء توبه كننده را دوست دارد ، هرچند مكرراً توبه كند و توبهء خود را بشكند .
در واقع مىتوان گفت : اگر كسى پس از تحقّق توبه ، مجدداً دچار معصيت شد ، پروندهء جديدى فراروى او گشوده مىشود و بايد اركان توبه را در آن پروندهء جديد ، از سر گيرد و اين موضوع ربطى به تحقّق توبهء قبلى ندارد .
البته بايد دانست كه علىرغم اينكه خداوند ، توبه پذير و مهربان است و مكرراً
توبهء بندگان را مىپذيرد ، امّا تكرار گناه و معصيت ، قلب و دل آدمى را كدر مىكند و توفيق توبه را از وى سلب مىنمايد .
هامش
( 1 ) . الكافى ، ج 2 ، ص 432