ارتزاق معنوى و تحصيل علم و كمال نيز به همين صورت است . انسان براى كسب علم و دانش و كمال و بصيرت ، بايد سالها تلاش كند ، زحمت بكشد و از نردبان واسطهها و وسايل ، يك به يك بالا برود تا به مدارج علمى مطلوب دست يابد .
بهطور كلى بايد گفت : هر فيض و رحمتى كه از جانب پروردگار متعال به بندگان مىرسد ، با واسطه مىرسد و فيض بدون واسطه و بدون وسيله به هيچ مخلوقى نخواهد رسيد . وحى الهى نيز بايد توسّط جبرئيل به پيامبران و حتّى به اشرف انبياء حضرت محمد ( ص ) برسد و امكان ندارد كسى بدون واسطه به رحمتى از سوى خداوند دست يابد .
حال اين سؤال مطرح مىشود كه آيا خداوند قادر نيست براى رساندن فيض خود به بندگان ، واسطهها را حذف كند و به صورت مستقيم فيّاضى نمايد ؟ مثلًا غذاى آماده را در معدهء بندگان قرار دهد ؟ يا مغز همهء بندگان را از ابتدا سرشار از علوم و آگاهىهاى مختلف كند ؟
در پاسخ بايد گفت : آرى ، خداوند سبحان ، قادر مطلق است و مىتواند عالم را بدون واسطه اداره فرمايد ؛ امّا عالم و جود ، ظرفيّت و گنجايش دريافت فيض مستقيم از سوى حقتعالى را ندارد . به عبارت روشنتر ، عالم وجود و مخلوقات ، براى دريافت فيض از خداوند متعال ، نياز به واسطه دارند و گرنه ، او كه قادر مطلق و فيّاض علىالاطلاق است ، هيچ نيازى به واسطه و وسيله ندارد .
بنابراين ، ترديدى در ضرورت وجود واسطهء فيض در عالم هستى وجود ندارد .
پس از پى بردن به اين نكتهء اساسى ، بايد دانست كه واسطهء فيض براى هدايت ، رستگارى و تكامل بشريّت و نيز استجابت دعا و پذيرش توبه ، اهلبيت ( ع ) مىباشند :
سير و سلوك (منزله دوم: توبه) (فارسى) — صفحة 271
مساهمون: الشيخ حسين المظاهري
ص٢٧١