مىگوييم : « خدايا نمىدانم چه مىشود كه هرگاه عزم كردم تو را عبادت و اطاعت كنم و هرچه با خود عهد كرده و گفتم كه از اين پس سيرتم را نيكو مىكنم و به مجالس اهل توبه و به مقام توّابين نزديك مىشوم ، حادثه و بليّهاى پيش آمد كه به عهد خود ثابت قدم نماندم و آن حادثه ميان من و خدمت تو حايل گرديد . »
امام سجاد ( ع ) در ادامهء اين جملات ، دلايل دورى بنده از خداوند تبارك و تعالى را بيان مىفرمايند و در واقع به ذكر موانع توبه مىپردازند . از جمله به مهمترين عوامل سلب توفيق توبه از انسان اشاره مىكنند و مىفرمايند :
« لَعَلَّكَ فَقَدْتَنِي مِنْ مَجَالِسِ الْعُلَمَاءِ فَخَذَلْتَنِي أَوْ لَعَلَّكَ رَأَيْتَنِي فِي الْغَافِلِينَ فَمِنْ رَحْمَتِكَ آيَسْتَنِي أَوْ لَعَلَّكَ رَأَيْتَنِي آلَفُ مَجَالِسَ الْبَطَّالِينَ فَبَيْنِي وَ بَيْنَهُمْ خَلَّيْتَنِى » « 1 »
شايد مرا در مجالس علما نيافتى و به خوارى و خذلانم انداختى ، يا شايد مرا در ميان غافلين يافتى و بدين جرم ، مرا از رحمت خود نااميد ساختى ، يا شايد ديدى با مجالس اهل باطل انس و الفت گرفتهام و مرا ميان آنان واگذاشتى . . .
در حقيقت ، امام چهارم ، همنشيتى با رفيق بد و انس با مجالس گناهكاران را مانع توبه و معاشرت با رفيق خوب ، ديندار و با اخلاق و الفت با مجالس دينى را راهكارى براى رسيدن به حالت توبه مىدانند .
از مرحوم آيت الله بهارى ( رحمةالله ) « 2 » نقل شده است كه : اگر انسان نيمى از عمر خود ، يا حتّى دو ثلث عمر خود را صرف كند تا براى باقيماندهء عمر يك همراه و يك رفيق مناسب پيدا كند ، جا دارد .
هامش
( 1 ) . إقبالالأعمال ، ص 71
( 2 ) . آيت الله بهارى ( رحمةالله ) ( 1325 - 1265 ه . ق ) ، از شاگردان مرحوم آيت الله العظمى ملّا حسينقلى همدانى ( رحمةالله ) و از اساتيد مبرّز عرفان و سير و سلوك .