اوّلين خطاب به آن حضرت « بسم الله الرّحمن الرّحيم » است ، يعنى اى رسول خدا ! با بسم الله الرّحمن الرّحيم رسالت خود را آغاز كن و هيچ كس و هيچ چيزى جز خدا را در نظر نداشته باش . براى خدا شروع كن ؛ آن خدايى كه گرامى و كريم است . « رحمان » و « رحيم » است . به نام آن پروردگارى آغاز كن كه انسان را خلق كرده و فضيلت به او داده است و يا رسولالله ! تعليم و تعلّم را براى انسانها آغاز كن .
رسول گرامى ( ص ) با اين برنامهى رسالت 23 ساله توانست انسانها را صاحب علم و كرامت كند و ريشههاى درخت رذالت را از دل ايشان بركند و درخت فضيلت را به جاى آن غرس نمايد . و در يك كلام ، آدم بسازد ؛ آن هم آدمى كه به مقامى برسد كه جز خدا نبيند و جز خدا نداند .
اين وظيفه به صورت اجمالى در سورههاى مختلف و در آيات متعدّد تكرار گرديده است ؛ چنان كه در سورهى جمعه مىفرمايد :
« هُوَ الّذي بَعَثَ فِي الامّيّينَ رَسُولًا مِنْهُمْ يَتْلُوا عَلَيْهِم ءايتِهِ وَ يُزَكّيهِمْ وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتبَ و الْحِكْمَهَ و إن كانوا مِن قَبْلُ لَفي ضللٍ مبينٍ » .
« 1 » اين مسئوليت طاقت فرسا و اين بار سنگين موجب شده بود تا پيامبر ( ص ) احساس ضعف نمايند بنابراين لحظهاى به استراحت پرداختند اما پس از آن جبرئيل امين با آيات اول سورهى مزّمّل به سراغشان آمد :
« بِسْمِ اللّه الرَّحْمنِ الرَّحيم يا أيُّها الْمُزَّمِّلُ قُمِ الَّيلَ إلّا قَليلًا نِصْفَهُ أوِ انْقُصْ مِنْهُ قَليلًا أوْ زِدْ عَلَيْهِ . . . » .
« 2 »
هامش
( 1 ) - جمعه / 2 : « اوست آن كس كه در ميان بىسوادان فرستادهاى از خودشان برانگيخت ، تا آيات او را بر آنان بخواند و پاكشان گرداند و كتاب و حكمت بديشان بياموزد ، و [ آنان ] قطعاً پيش از آن در گمراهى آشكارى بودند . »
( 2 ) - مزمل / 4 - 1 : « به نام خداوند بخشنده مهربان ، اى جامه به خويشتن فرو پيچيده ، به پا خيز شب را مگر اندكى ، نيمى از شب يا اندكى از آن را بكاه ، يا بر آن [ نصف ] بيفزاى . . . »