مىگويد : پرودگارا ! من او را به سركشى وانداشتم بلكه او خود در گمراهى دورى بود . خداوند مىگويد : ديگر پيش من بحث و مشاجره ننماييد . من مدت هاست كه به شما هشدار داده بودم .
از اين آيه شريفه چنين بر مىآيد كه شاهدان روز قيامت عبارت اند از :
الف ) خداوند تعالى . در آيهو در آيات متعدد ديگرى صريحا - براى تنبّه ، وعده و انذار ما - فرموده است كه خداوند تعالى ، « رقيب » و « شهيد » است . كلام الهى است :
- ؛
يَعْلَمُ خَائِنَةَ الْأَعْيُنِ وَ مَا تُخْفِي الصُّدُورُ
« 1 » از نگاه هاى دزدانه با خبر است ، و از آن چه در سينه ها پنهان باشد نيز آگاه است .
- . . . ؛
لَا يَحِلُّ لَكَ النِّسَاءُ مِنْ بَعْدُ وَ لَا أَنْ تَبَدَّلَ بِهِنَّ مِنْ أَزْوَاجٍ وَ لَوْ أَعْجَبَكَ حُسْنُهُنَّ إِلَّا مَا مَلَكَتْ يَمِينُكَ وَ كَانَ اللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ رَقِيباً
« 2 »
خداوند از ديرباز مراقب و همراه هر چيزى بوده است .
- . . . ؛
هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدَى وَ دِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيداً
« 3 »
خداوند براى گواهى و شهادت ، كافى است .
ب ) دو فرشته راست و چپ هر كس . كه در آيه مذكور : « رقيب » و « عتيد » نام گرفته اند . « 4 » روايت شده است كه رقيب ، آن فرشتهاى است كه در سمت راست انسان مىنشيند و حسنات را ثبت مىكند و نسبت به عتيد مقام ولايت و حكمرانى دارد ، و عتيد ، آن فرشته اى است كه در سمتِ چپ آدمى مىنشيند و بدى ها را ثبت مىكند ، و هرگاه بنده كار نيكى انجام مىدهد رقيب آن را ده برابر مىنويسد و هرگاه كار بدى از او سر مىزند
هامش
( 1 ) . غافر ، آيه 19 .
( 2 ) . احزاب ، آيه 52 .
( 3 ) . فتح ، آيه 28 .
( 4 ) . رقيب ، يعنى حافظ و مواظب و عتيد ، يعنى حاضر و آماده .