مقدمه
دعا در عرف متشرعين عبارت است از : تضرع و انابه كه در فارسى به آن « راز و نياز و توبه » گفته مىشود ، و آن از جمله معارف عاليهء اسلام است ، و در اسلام از مهمترين امور به شمار مىرود ، و سيرت انبيا و اوصيا و اولياء است ، و براى اهل عرفان لذيذترين لذات محسوب مىگردد ، چرا كه : سخن گفتن دل داده است با دلدار ، همچنان كه قرآن و قرائت آن ، سخن گفتن معشوق است با دلدادهاش . پس دعا قرآنى است كه فرا فرستاده مىشود در مقابلِ قرآن كه كتابى است فرو فرستاده شده . اما حسين ( ع ) در دعاى عرفه فرموده است :
« يا مَنْ اذاقَ احبّائَهُ حَلاوَةَ المُؤانِسَة ؛ « 1 »
اى آن كه شيريين همدمى را به دوست دارانش چشانده است » .
و امام سّجاد ( ع ) در مناجات محبّين ، صحيفهء ( ثانويّه ) فرموده است :
« الهى ! مَنْ ذا الّذى ذاقَ حلاوَة مَحَبّتِك فَرامَ مِنْكَ بَدلا ؛ « 2 »
الهى ، كيست كه شيرينى دوستى تو را چشيده باشد و تو را با كس ديگرى عوض كرده باشد ؟ »
آن چه كه بايد مورد توجه قرار گيرد اين است كه براى راز و نياز بايد زمينههايى چيد تا قلب آماده گردد و زبان براى سخن گفتن به تكلّم درآيد . اين زمينهها و تمهيدات ، همان آداب دعا هستند كه جريان عشقورزى و مكالمه با معشوق را زيباتر مىكنند و بنده راه به خداوند نزديكتر مىسازند . اين آداب بسيار دقيق و تجربه شده است كه از
هامش
( 1 ) . بحارالانوار ، ج 95 ، ص 266 .
( 2 ) . همان ، ج 94 ، ص 148 ( باب ادعية المناجاة ، المناجاة التاسعة ) .