مساعدت قضا
اين مسئله در بخشى از مقدمات به طور مشروح مورد بحث و بررسى قرار گرفت ولى مطلبى كه در اين جا لازم به توضيح است ، اين است كه اميرالمؤمنين على ( ع ) در ابتدا فرموده است :
« وَ اسْعَدَهُ عَلى ذلِكَ الْقَضاء » و سپس فرموده : « فَلَكَ الْحَمَدُ عَلَىَّ فى جَميعِ ذلِكَ وَلا حُجَّةَ لى فيما جَرى عَلَىَّ فيهِ قَضائُك . » « 1 »
انواع قضا و قدر
الف ) [ حتمى و جبرى ] : آدمى در سرنوشت خود داراى قضا و قدرى است كه اختيار او در سلسله علل وجودى آن راه ندارد . لذا به آن « قضا و قدر حتمى و جبرى » گفته مىشود ، مثل مرگ ، گردش خون و از اين قبيل موارد حتمى و جبرى .
ب ) [ اختيارى ] : يك نوع قضا و قدر هم دارد كه اختيار او در رديف علل وجودى آن دخيل است . لذا به آن « قضا و قدر معلق ، اختيارى ، غير حتمى » اطلاق مىگردد . مثل آن كه مريض بايد دارو رامصرف كند تا شفا پيدا كند و يا اگر كسى زهر بخورد دست به خودكشى زده است .
لذا تن درستى بيمار ، يا مرگِ كسى كه زهر خورده قضا و قدر است اما در اختيار اوست . اگر دارو را مصرف كرد سلامتى او تقدير اوست و اگر زهر را سركشيد تقديرش مرگ است . خوش بختى و بدبختى شخص هم از همين نوع است . يعنى خود شخص به واسطه عبادت و دورى از محرمات سعادت خود را رقم مىزند و خود او هم مىتواند كه با پيروى از دل خواه خود و ترك عبادات و انجام محرمات بدبختى را براى خود تقدير نمايد . لذا كسى كه شيطان را به سرپرستى خود برگزيند سلطنت شيطان براى او
هامش
( 1 ) . مصباح المتهجد ، ص 844 ، ( دعاء آخر و هو دعاء الخضر ( ع ) ) .