ب ) از اين فرمودهء پروردگار :
( قم الليل الّا قليلًا . نصفه او انقص منه قليلًا او زد عليه . . . انّ ناشئه اليل هي اشدّ وطاً و اقوم قيلًا ) 15
شب را زنده بدار مگر اندكى را ، نيمه اى از آن را ، يا اندكى از نيمه ، كم كن . يا اندكى بر نيمه بيفزاى . . . هر آينه شب هنگام از بستر برخاستن ، موافقت زبان و دل را افزاينده تر است و بيان و زبان را استوار دارنده تر است .
چنين به نظر مى رسد كه بيخوابى و شب زنده دارى به مقدار ممكن ، لازم است و قرآن توجّه كامل بدان دارد ، به ويژه پيش از برآمدن فجر و هنگام برآمدن فجر . لذا در آيات بسيارى به اين دو موقعيت زمانى سوگند خورده است :
( و الليل اذا عسعس و الصّبح اذا تنفّس . ) 16
و سوگند به شب ، هنگامى كه تاريك شود و سوگندبه بامداد ، هنگامى كه بدمد .
( و الليل اذا ادبر و الصّبح اذا اسفر ) 17
و سوگند به شب ، هنگامى كه روى در رفتن آرد و سوگند به بامداد ، هنگامى كه رخ نمايد .
( و الفجر . وليالٍ عشر و الشّفع و الوتر و الليل اذا يسر . ) ! 18
و سوگند به سپيدهء صبح و شبهاى دهگانه و جفت و طاق و سوگند به شب ، هنگامى كه روى به رفتن نهد .
از اين سخن پروردگار : ( انّ ناشئه اليل هي اشدّ وطأً واقوم قيلًا ) چنين پيداست كه برخاستن در شب ، موجب تقويت اراده و جدّيت و استقامت دركار مى گردد . چنان كه خداوند عزّ و جلّ مى فرمايد :
( تتجافي جنوبهم عن المضاجع يدعون ربّهم خوفاً و طمعاً
ومّما
كاوشى نو در اخلاق اسلامى وشئون حكمت عملى (فارسى) — صفحة 205
مساهمون: الشيخ حسين المظاهري
ص٢٠٥