پس ، چگونه خواهد بود هنگامى كه جان انسان به گلو مىرسد . . . اگر از مقربان درگاه خدا است آنجا در راحتى و آسايش و نعمت بهشت ابدى است . . . و اگر از منكران و گمراهان است ، نصيبش حميم دوزخ است و جايگاهش آتش جهنم . انسان اين راحتى و عذابها را در عالم برزخ مىبيند .
گرچه عذابهاى برزخ از روح است ولى آن قدر مشكل و طاقت فرساست كه به جسم هم اثر مىگذارد .
دورنماى عالم برزخ
حقيقت عالم برزخ و به طور كلى عالم پس از مرگ فعلًا براى ما قابل درك نيست همانگونه كه درك حقيقت دنيا براى جنين كه در شكم مادر است ممكن نيست و تنها يك دونمايى از آن بواسطهء آيات و روايات قابل تصور است .
براى تقريب اين دورنما به ذهن از « تشبيه » يارى مىجوييم ، و « عالم برزخ » را به « عالم خواب » تشبيه مىكنيم اگرچه تشبيه بعيدى است . چنانچه انسان در خواب با منظرهء لذتبخشى روبهرو شود ، روح او لذت مىبرد ، زيرا خواب ديدن اساساً مربوط به روح است ، اما در حالى روح لذت مىبرد خوشى به جسم او نيز سرايت مىكند و سم هم لذت خواهد برد . همانطور اگر انسان خوابهاى وحشتناك ببيند ، با اين كه روح است كه ناراحت مىشود ، اما ناراحتى به جسم هم سرايت مىكند .
بسيار اتفاق افتاده است كه كسى خواب تازيانه خوردن يا