خلافت ايشان غصب شد ، صبر و استقامتى به ياد ماندنى آفريدند و به تعبير خود آن حضرت ، گويا خار در چشم و استخوان در گلوى داشتند . « 1 » و در مدّت بيست و پنج سال كه به اصطلاح خانه نشين بودند ، حاصل استقامت ايشان ، احداث بيست و شش مزرعه براى بهرهمندى فقرا و مستمندان بود . پس از آن هم پنج سال حكومت كردند و در آن مدّت با سه جنگ مهم و اساسى جمل ، صفّين و نهروان مواجه شدند كه هركدام براى در هم شكستن صبر فولادين اميرالمؤمنين ( ع ) كافى بود . امّا استقامت آن حضرت ، از زوال تشيع جلوگيرى كرد . نكتهء قابل توجّه اينكه اميرالمومنين ( ع ) در همان پنج سال حكومت ، عليرغم هجوم مشكلات سياسى و كارشكنى دشمنان ، توانستند اقتصاد اسلام را در ممالك تحت حكومت خود حاكم كنند . آن چنان كه مىفرمايند : در اين حكومت ، فقير و بىمسكن و محتاج به ازدواج وجود ندارد . « 2 » يك رفاه كامل از نظر خوراك ، پوشاك ، مسكن و ازدواج ، براى مردم فراهم كرده بودند . آن همه موفّقيّت و سربلندى ، در پرتو صبر و استقامت نصيب اميرالمؤمنين ( ع ) شد . انجام هر كارى و به سرانجام رساندن هر مأموريتى با مشكلات عديدهاى همراه خواهد بود و انسان بايد همراه با فعاليتى كه دارد ، صبورانه مشكلات را تحمّل كند و به رفع موانع بپردازد .
صبر در سلوك معنوى
كسى كه مىخواهد مسير تقرّب به سوى حقتعالى را بپيمايد ، بايد در مقابل شدائد و سختىهاى اين راه پر پيچ و خم صبور باشد . اساساً رسيدن به هيچ موفّقيتى بدون پشت سر گذاشتن مشكلات و مواجهه با موانع ، امكانپذير نيست و حركت به سوى خداى سبحان نيز از اين قاعده مستثنى نخواهد بود و موانع و مشكلاتى مخصوص به خود
هامش
( 1 ) . نهج البلاغة ، خطبه 3 ، ص 48
( 2 ) . بحارالأنوار ، ج 40 ، ص 327 : « مَا أَصْبَحَ بِالْكُوفَة أَحَدٌ إِلَّا نَاعِماً إِنَّ أَدْنَاهُمْ مَنْزِلَة لَيأْكُلُ الْبُرَّ وَ يجْلِسُ فِى الظِّلِّ وَ يشْرَبُ مِنْ مَاءِ الْفُرَاتِ »