به صبر امّ الفضائل مىگويند . همهء فضيلتها متوقّف بر صبر و استقامت است . اگر انسان بخواهد مُهذّب شود بايد اين صبر و استقامت را در سير و سلوك داشته باشد . اگر كسى بخواهد عالم شود ، صبر مىخواهد ، استقامت در علم مىخواهد . اگر كسى بخواهد فضيلتى از فضائل انسانى راه پيدا كند ، صبر و استقامت مىخواهد . پيدا كردن ملكهء تقوا متوقّف بر صبر و استقامت است . اگر در خانواده زن و شوهر بخواهند با هم يك زندگى موفّق داشته باشند ، و اولاد شايسته تحويل اجتماع دهند ، بايد صبور باشند .
كسى كه در طلب رسيدن به خداوند يگانه است و كاميابى روز قيامت را در سر مىپروراند ، بايد صبر و شكيبائى پيامبر اكرم ( ص ) را سرمشق زندگى خود قرار دهد و از استقامت مسلمانان صدر اسلام پند بگيرد . پيامبر اكرم ( ص ) در طى بيست و سه سال كه بار سنگين رسالت را به دوش مىكشيدند ، آن چنان آزار ديدند و اذيت شدند كه فرمودند :
« مَا أوذِيَ نَبي مِثل مَا أوذِيت » « 1 »
هيچ پيامبرى به مانند من آزار و اذيت نشد .
مسلمانان و پيروان مكتب رسول الله ( ص ) در هشتاد و چهار جنگ طاقت فرسا شركت كردند و با اينكه از لحاظ تعداد رزمندگان و تجهيزات جنگى ، در مرتبهاى بسيار پائينتر از دشمن قرار داشتند ، استقامت ورزيدند و پيروزى نهائى را به اسلام اختصاص دادند . در جنگ « ذات الرّقاع » ، مسلمانان اسب و شتر نداشتند و بايد مسير جنگ را با پاى پياده طى مىكردند و اين در حالى بود كه توان تهيهء پاى افزار نيز از آنان سلب شده بود و مجبور بودند مسيرى كه ريگزار بود را با پاى برهنه طى كنند . برخى از آنان پارچههاى كهنه كه همراه داشتند را به پاى خود بستند ولى اين پارچهها نيز نتوانست از جراحت كف پاى آنان بكاهد . با پاى مجروح و بدنى خسته جنگيدند و ميوهء صبر و استقامت خود را هنگام پيروزى بر دشمن چيدند .
هامش
( 1 ) . المناقب ، ج 2 ، ص 247