سوى اللَّه ، رجوع از خوى انسانى به نفس روحانى ، رجوع از طبيعت به سوى روحانيت نفس ، رجوع از هوا و هوس و نفس امّاره به معنويت و فضائل و تدارك گذشتهها است كه هيچ حقّى از خدا و از خلق بر ذمّه او باقى نماند . و از ميان مردم بيرون رود و احدى از او ناراضى نباشد جز شيطان . به اين ترتيب ، حقيقت بنيادين مقام توبه ، چيزى جُز « رو گرداندن » و « رو كردن » نيست ، سالك راه خدا ، از موانع وصول به محبوب عبور كرده و رو گردان مىشود و روى توجّه به جانب حضرت حق مىآورد و تمام فكر و نظر خويش را به سوى او عزّوجل معطوف مىدارد .
نقطهء آغاز در اين رجوع ، تفكّر در تبعات و آثار وحشت انگيز گناهان و به اين وسيله ، روشن كردن آتشندامتدرسينهو قلب است . و همين آتش پشيمانى و در پى آن احساس نقص و كاستى و فرو ريختن است كه برانگيزانندهء سالك براى سلوك و نقطهء عطف حركت سالكانهء او به سوى كمال و مايهء تحوّل و دردمندى اوست . اين است كه توبه را بدون ترديد ، بايد آغاز زندگانى جديد ، به شمار آورد .
مناسك حج (1387ش) (فارسى) — صفحة 198
مساهمون: الشيخ حسين المظاهري
ص١٩٨