5 ) « اعضا و جوارح و دل انسان » نيز در عالم قيامت ، جزء شاهدان هستند :
« يَومَ تَشْهَدُ عَلَيْهِمْ الْسِنَتُهُمْ وَ ايْديهِمْ وَ ارْجُلُهُمْ بِما كانُوا يَعْمَلُونَ » .
« 1 » « در آن روز زبانها و دستها و پاهايشان بر ضدّ آنها به اعمالى كه انجام مىدادند ، گواهى مىدهد » .
« وَ لا تَقْفُ ما لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ انَّ السَّمْعَ وَ الْبَصَرَ وَ الْفُؤادَ كُلُّ اولئِكَ كانَ عَنْهُ مَسْئُولًا » .
« 2 » « از آنچه به آن آگاهى ندارى پيروى مكن ، زيرا گوش و چشم و قلب ، همه مورد پرسش واقع خواهند شد » .
6 ) « اعمال انسان » ، هم شاهد براى انسان در روز جزاست :
« وَ وَجَدُوا ما عَمِلوُا حاضِراً وَ لا يَظْلِمُ رَبُّكَ احَداً » .
« 3 » « و آنچه را انجام دادهاند حاضر يابند و پروردگار تو به هيچ كس ستم نمىكند » .
7 ) « هويّت انسان » ، از ديگر شاهدانى است كه در قيامت وجود خواهد داشت . اعمال خوب بر هويّت بشر اثر نهاده و او را به صورت انسان كاملى خواهد آورد ، چنان كه اگر انسان در زمرهء فاجران يا منافقان و يا كافران باشد اعمال دنيايى وى ، او را به صورت حيوانى جلوهگر خواهد ساخت و هويّت او كاشف از شقاوت او خواهد بود :
« وَ كُلَّ انْسانٍ الْزَمْناهُ طائِرَهُ فى عُنُقِهِ وَ نُخْرِجُ لَهُ يَومَ الْقِيامَةِ كِتاباً يَلْقاهُ مَنْشُوراًإِقْرَءْ كِتابَكَ كَفى بِنَفْسِكَ الْيَومَ عَلَيْكَ حَسيباً » .
« 4 » « و هر انسانى ، اعمالش را به گردنش آويختهايم و روز قيامت كتابى براى او بيرون بياوريم كه آن را در برابر خود گشوده مىبيند ، ( به او مىگوييم ) كتابت را بخوان ، كافى است كه امروز ، خود حسابگر خويش باشى » .
8 ) « مكان اعمال » ، نيز جزء شاهدان انسان در عالم آخرت ، محسوب مىشود مكانى كه انسان در آن عمل نيك يا پليد را انجام داده است ، در روز جزا بر نفع يا بر ضرر وى شهادت خواهد داد :
هامش
( 1 ) - نور / 24 .
( 2 ) - اسراء / 36 .
( 3 ) - كهف / 49 .
( 4 ) - اسراء / 13 .