و چيزهاى ديگر
اينها فقط فهرستى از برخى عناوين روشهاى سياسى اسلام بود ، و آن هم بيشتر مربوط به سيستم سياست داخلى ، و آن هم در شرايطى كه قدرت در دست دشمن است ، يعنى سياست حفظ مكتب و پيروان آن در شرايطى كه همهء قدرتها مىخواهند آنها را هضم كنند يا از ميان بردارند .
تحقيق كامل روش رهبرى اسلام وقت بيشترى مىخواهد و آنچه گذشت نمونه هايى از اين روش بود ، كسى كه در مقام رهبرى اجتماعى است و موانع مهم رهبرى را احساس مىكند اگر هنگام نيازهاى روحى خويش به منابع اسلامى اين بحث مراجعه كند مطالبى بسيار ارزنده كه هنوز ما فوق دست بشر كنونى است دريافت مىكند .
نيازها رازها را كشف مىكند و رازها رهنمون راهها مىشوند .
احتياجات روحى و اجتماعى رهبر و درمان سرگردانىهاى او ، در منابع مهم و پيكران اسلامى تعيين شده است ، كشف آنها به عهدهء انديشمندان است تا راه را براى پويندگان پاكسازى كنند .
اين است كه قلم دانشمندان آگاه از خون شهيدان با فضيلتتر شمرده شده است ، يعنى در اين شرايط ، بلكه يعنى اساسا ، و در مجموع ، كه شهيد از عالم و دانشمند واقعى دستور مىگيرد ، و شهادت از علم سرچشمه مىگيرد ، و گر نه آنجا كه وظيفهء عالم قيام و شهادت است ، اگر سكوت كند عالم به شمار نمىآيد و در نظر اسلام هيچ ارزشى ندارد .