وجود مىآيد اگر براى تكونّش اجتماع فدا شود چه ارزشى دارد ؟
بهترين انقلاب آن است كه اجتماع را عوض نموده روش انقلاب را در آنها به وجود آورد و حتّى اگر جنگ پيش آيد بكوشد كه در صحنهء جنگ و پس از آن به اندازهء ممكن حفظ افراد شده و آنها را از نظر تفكّر پرورش دهد .
حكومت پيامبر ( ص ) كه ( پس از تحمّل فشارهاى سنگين و هجرت ) از شهر مدينه شروع شد پس از 10 سال فعاّليت سياسى بيش از يك ميليون ميل مربّع توسعه يافت كه معادل تمام خاك اروپاى روز منهاى قسمت روسيّه است ، حكومتى كه روى مكتب عميق خود امپراطوريهاى بزرگ دنيا را به لرزه درآورد ولى در اين جريان فقط 150 نفر از نفرات دشمن را از پاى درآورده و 120 نفر تلفات داده ، از مسلمانان شهيد شده است .
مونتسكيو هم در روح القوانين معتقد است كه در جنگ به غير از موارد ضرورى نبايد كسى را كشت و وقتى فردى اسير شد بايد او را ترحّمانه نگهدارى نمود منتها بايد مواظبت شود كه به حكومت مركزى صدمه نزند .
نمىخواهم همچون سارتر بگويم : گوشهگيران اجتماع از شهداء شريفترين ميدانهاى جنگ انسانى پاكترند كه اين شهداء اگر كشته نمىشدند دشمن را مىكشتند پس اينها هم روحا آدمكشانى
نگاهى به بردگى (فارسى) — صفحة 89
مساهمون: الشيخ محمد علي الگرامي القمي
ص٨٩