مىآيند و روانهء درگاه پروردگار خود مىشوند ( و به جاى آن پرسشهاى آميخته به مسخرهء ايشان را مىبينى كه ) مىگويند : واى بر ما ، چه كسى ما را از آرامگاهمان برانگيخت ؟ ( بيگمان او همان خداى مقتدر است ، پس در مىيابند و اعتراف مىكنند و مىگويند : ) اين است آنچه خداى رحمان ( دربارهء رستاخيز ) وعده داده بود و پيامبران و فرستادگان او ( آن گاه كه ما را از اين روز هولناك بيم مىدادند ) راست گفته بودند . و آن جا حكمى است عادلانه كه تمام حاضران را در برمىگيرد ( و سياق آيات برخى از مناظر پاداش را تصوير مىكند ) ، اهل بهشت به شادمانى سرگرم باشند ، در حالى كه گناهكاران را به سوى دوزخ كشند ، و پروردگار بندهء خود را به محاكمه مىگيرد و گويد : اى آدمى زادگان آيا با شما پيمان ننهاديم كه شيطان را نپرستيد ؟ ! او دشمن شماست ، و راه او از راه راست الهى جدا و منحرف است و او بسيارى از مردم را گمراه ساخته و به دوزخ وارد كرده است ، آيا شما از سرنوشت آنها پند نگرفتيد ؟ ! اكنون به دوزخ رويد كه اين است آنچه شما را بدان وعده داده بوديم ، ( و پس از آن كه گر چه از عذاب جهنّم را براى ما تصوير مىكند ، گويد : ) اگر مىخواستيم مىتوانستيم در دنيا آنها را جزا دهيم ، ولى چشمانشان را محو كرديم و آنها را مسخ نموديم ( و اين كارى است كه خدا با بعضى مىكند و نمىتوانند مانع آن شوند ) ، پس هر كس عمر دراز يابد آفرينش دگرگون شود . آيا نمىانديشيد ( كه بيگمان او قادر است كه اينان را نيز به همان وضع دچار سازد ) .
قرآن رشتهء سخن را به آخرت مىكشاند - و پس از آن كه نفوس پاك را با تصوير مناظرى از آن به خشوع و سرسپردگى وا مىدارد - مطلب را متوجّه ردّ شبهههاى مردم دربارهء پيامبر مىسازد و مىگويد : ما به دو شعر نياموختيم ( و گفتهء او ابدا با شعر تناسب و پيوندى ندارد ) زيرا بيانات او جز ذكر و يادآورى و قرآن روشنگر نيست ، و هدفش هشدار دادن به كسانى است كه دلى زنده دارند ، امّا در مورد ديگر كسان جز اين گروه ، براى آن است كه حجّت را بر آنها تمام كند ( و روند آيات ما را يادآور توحيد مىشود / 86 كه پايهء هر عقيدهء درست و صالح است ، پس كسى كه به واقع به خدا ايمان آورده هرگز از شريكان موهوم و مجعول فرمان نمىبرد ، بلكه از
تفسير هدايت (فارسى) — صفحة 83
مساهمون: احمد آرام
ص٨٣