حجر اسماعيل مقدارى شانه او از برابر كعبه منحرف مىشود مانعى ندارد . برحسب بعضى از روايات ، پيغمبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلم در حالى كه برشتر خود سوار بودند طواف كردند و در اين حال قهرا شانه از خانه كعبه منحرف مىشود . ولى اگر در قسمتى از طواف خود عمدا رو بكعبه كرد براى بوسيدن اركان ، يا براى انجام كارى پشت بكعبه كرد يا در اثر فشار جمعيت بطور كلّى از مسير عادى منحرف شد ، آن مقدار را از طواف حساب نكند و آن را جبران نمايد . و جبران در اين گونه موارد باينستكه يا برگردد و آن مقدار را دوباره انجام دهد و يا اگر امكان برگشت نيست و يا بهر جهت ديگر نمىخواهد برگردد دور بزند و از آنجا كه اشكال داشته صحيحا انجام دهد .
مسألهء 398 - شنيده مىشود بعضى افراد براى احتياط در امر طواف ، ديگرى را وادار مىكند كه او را طواف دهد و خود را در اختيار او قرار ميدهد و به او تكيه مىكند بنحويكه اراده را از خود سلب كرده و آن شخص ، او را با فشار با خود ميبرد ، اينگونه طواف گرچه ، باطل نيست ولى خلاف احتياط است .
مسألهء 399 - اگر در اثر كثرت جمعيت ، انسان را بدون اختيار با خود ببرند بنحويكه حركت انسان ، به اختيار و اراده خودش نباشد ، اين مقدار از طواف ، صحيح نيست و بايد اين مقدار را از سر بگيرد ، هرچند شانه چپ او از كعبه منحرف نشده باشد . ليكن اگر از اول با توجه به اين حالت خود را در اختيار جمعيت قرار دهد اشكال ندارد گرچه احتياط خوبست .
مسألهء 400 - انسان در حال طواف ميتواند آهسته برود و ميتواند تند برود و يا بدود ، و ميتواند سواره ، طواف كند ، ولى خوب است حركت او بنحو متعارف باشد و بگونهاى طواف كند كه ديگران را اذيّت نكند .
احكام و مناسك حج و عمره (فارسى) — صفحة 135
مساهمون: الشيخ محمد علي الگرامي القمي
ص١٣٥