نگذارد زيرا در نتيجه دست او داخل فضاى كعبه شده است .
ششم از واجبات طواف : - خوبست بلكه بنابر مشهور بايد - طواف ، بين كعبه و مقام ابراهيم عليه السّلام واقع شود . ليكن اقوى عدم وجوب است .
مسألهء 404 - بنابر مشهور ، اگر پشت مقام ابراهيم عليه السّلام طواف كنند كه مقام نيز در محدوده طواف ، واقع شود طواف باطل است .
و گفته شده كه فاصله بين كعبه و مقام ، بيست و شش ذراع و نصف است - هر ذراع حدود نيم متر - و اين فاصله بايد در همه اطراف ، رعايت شود ، و چون بنابر احتياط در ناحيه حجر اسماعيل عليه السّلام نيز اين فاصله از خود كعبه حساب مىشود ، و مسافت حجر ، بيست ذراع است ، در نتيجه ، براى طواف در ناحيه حجر فقط شش ذراع و نيم مسافت باقى ميماند يعنى حدود سه متر ، و براى اين حكم بحديث محمد بن مسلم استدلال شده است .
و لكن برحسب حديث معتبر حلبى طواف در پشت مقام ابراهيم نيز مانعى ندارد ولى مكروه است مگر در صورت ناچارى . و هرچند عمل بمضمون اين حديث كه موافق با اطلاقات ادلّه طواف است ، اقوى است ، ولى بنابر احتياط مستحب ، اكتفاء شود بموارد ضرورت و ناچارى . البته بايد كوشش كند در حال طواف از جمعيّت طواف كننده متصلّ بكعبه زياد فاصله نگيرد و متصل بجمعيّت ، طواف كند ، و حديث محمد بن مسلم علاوه بر ضعف سند ، بسا ناظر است بموردى كه كسى بخواهد پشت مقام ابراهيم عليه السّلام با فاصله زياد از كعبه و از جمعيّت ، بتنهايى طواف كند كه در عرف ، طواف كعبه صادق نيست .
ضمنا يادآور مىشود كه فتواى منسوب به مشهور ، بين قدماء از فقهاء ، مشهور نيست زيرا غير از شيخ طوسى و ابن برّاج در
احكام و مناسك حج و عمره (فارسى) — صفحة 137
مساهمون: الشيخ محمد علي الگرامي القمي
ص١٣٧