در جهان حيوانات نيز مىبينيم اسبى كه از امتياز تيزرَوى و چالاكى برخوردار است ، مسئوليت شركت در جنگها را دارد . در صحيفهء سجاديه به اين حقيقت اشاره مىفرمايد :
أيُّها الخَلْقُ المُطيعُ الدَّائِبُ المُتَرَدِّدُ في مَنازِلِ التَّقدِيرِ المُتَصَرِّفُ فِي فَلَك التّدبيرِ آمَنتُ بِمَنْ نَوَّربك الظُلَمَ ، وَ أوْضَحَ بِك البُهَمَ ، وَ جَعَلَكَ آيةً مِن آياتِ مُلكِهِ ، وَ عَلامَةً مِن عَلاماتِ سُلطانِهِ . . . وَ امتَهَنَك بِالزِّيادَةِ وَ النُقْصانِ وَ الطُلُوعِ و الأفولِ وَ الإنارةِ ؛ « 1 »
اى ماه ! اى آفريدهء فرمان بردار ! اى پويندهء گرم رفتار ! اى آمد و شد كننده در منازل تقدير ! اى متصرف در چرخ تدبير ! ايمان آوردم به آن كس كه تاريكىها را به وسيلهء تو روشن كرد و مبهمات را در پرتو تو آشكار ساخت و تو را نشانى از نشانهاى پادشاهى و علامتى از علامات سلطنت خود قرار داد . در چنبر فزونى و كاستى و طلوع و غروب و تابندگى و گرفتگى تو را در مرحلهء قبول اين مسئوليت قرار داد .
بيان تلازم موهبت با مسئوليت
تشريع هم با تكوين همآهنگ است . مىبينيم موجوداتى مانند جمادات و روييدنىها كه از نعمت اختيار بهرهمند نيستند در جهان تكوين مسئوليتها را به عهده گرفته به اندازهء امتياز ، متعهد مىباشند . حال چگونه مىشود انسانى كه تاج دارِ « وَلَقَدْ كَرَّمْنا بَنِىآدَمَ . . . » « 2 » مىباشد در برابر اين نعمت مسئوليت نداشته باشد ؟
مولاى متقيان عليه السلام در خطبهاى كه به سپاهيان خود در وقت عزيمت به نبرد با معاويه در صفين ايراد فرمود ، مىفرمايد :
إنَّهُ لَم تُعظَّمْ نِعْمَةُ اللّهِ عَلى أحَدٍ إلَّاازْدادَ حَقُّ اللهِ عَلَيهِ عِظَماً ؛
نعمت و موهبت الهى بر كسى بزرگ نمىشود مگر اين كه به موازات آن ، حق قادر متعال بر او بيشتر مىشود . يعنى من كه پيشوا و رهبر شما هستم به اندازهء امتياز خود
هامش
( 1 ) . صحيفهء سجاديه ، دعاى 43 .
( 2 ) . اسراء ( 17 ) آيهء 70 .