حيوانات و چهارپايانند كه اعتبار كار آنها به كميت و حجم عمل است ، زيرا جهت خلقت آنها آن است كه ناخود آگاه به استثمار بشر در آيد و به هر كميت و حجم انجام داد ارزش بيشترى پيدا مىكند .
پس بايد هدف انديشه مشخص گردد و چون اساس عمل بر نيت و فكر استوار است ، كتاب آسمانى اسلام سعى دارد كه وابستگى آدمى را به هدف اعلى و مقصد عالى يعنى ذات ربوبى قرار دهد .
كمالى جز او - كه مجمع و مظهر همهء خوبىها و صفات است - نيست .
همهء خوبىها و نيكىها و زيبايى و شكوه و بزرگى و دانايى و قدرت و . . .
بالاخره از اوست و اگر در غير او هم پيدا شود رشحهاى از كمال بىانتهاى اوست و جز صفات و اسماى كمال او چيز ديگرى نيست .
برگشت اصول پنج گانه دين به توحيد
برگشت اصول پنچ گانه اعتقادى نيز به توحيد است . چه اين كه خدا چون قهار است هيچ حدى از هستى نمىتواند او را محدود كند و گرنه لازم مىآيد كه مقهور شود . پس هر كاملتر و بهترى در اوست . عدل نيز با يگانگى و توحيد مرادف است ، زيرا قائم بالقسط است و ظلم ، از جهل و ضعف و خلأ سرچشمه مىگيرد .
اعتقاد به مبدأ و روز واپسين هم از آن جهت است كه خداى متعال منزه است و هرگز كار بيهوده نمىكند : « ما خَلَقْتَ هذا باطِلًا سُبْحانَكَ فَقِنا عَذابَ النّارِ » ؛ « 1 » قرآن از قول انديشمندان نقل مىكند كه آنان به دستگاهِ با عظمت
هامش
( 1 ) . آل عمران ، آيهء 191 . .