شرح
انسان هست كه نشاندهندهء طرز تفكّر او هست و اعمال شخص شقى ، بيانگر اين است كه طرز فكر او صحيح نيست .
تذكّر : اعمال انسان و رسيدن به سعادت و شقاوت درعينحال كه صددرصد اختيارى است امّا بعضى از علل و عوامل ، انسان را به سعادت نزديك و بعضى از آنها انسان را از سعادت دور مىكند .
امّا آن عواملى كه انسان را به سعادت نزديك مىكند ، نيل به سعادت را غير اختيارى نمىكند و آن علل كه انسان را تا حدّى از سعادت ، دور مىكند اينچنين نيست كه اضطرار و اجبارى براى انسان ، ايجاد كند .
مثال : كسى كه نطفهاش از حلال و با رعايت تمام آداب و سنن شرعيّه ، منعقد شده بعد هم در دامان يك پدر متديّن ، تربيت يافته به سعادت نزديكتر است و فردى كه نطفهاش از غذاى حرام تشكيل شده و در انعقاد نطفهء او آداب و سنن شرعى رعايت نشده باشد و بعد هم در يك خانوادهء غير مذهبى پرورش يافته از نيل به سعادت ، مقدارى دور است امّا از هيچكدام سلب اراده و اختيار نشده .
البتّه چهبسا آن كسى كه با زحمت بيشتر به سعادت ، نائل مىشود ارزش بيشترى داشته باشد به خاطر همان ملاك « افضل الاعمال احمزها » « 1 » .
زيرا او فاصلهء زياد و مشكلات فراوانى را پشت سر گذاشته تا به سعادت نائل شده امّا بههرحال هيچكدام از آنها به امر غير اختيارى منجر نمىشود و ارتباطى به ذات ، ماهيّت و لوازم ماهيّت نمىتواند پيدا كند .
بحث ما دربارهء طلب ، اراده ، سعادت و شقاوت پايان پذيرفت .
« به تاريخ ليلهء بيست و يكم رمضان سنهء 1414 هجرى قمرى » .
و صلّى اللّه على محمّد و آله الطّيّبين الطّاهرين .
هامش
( 1 ) - فى حديث ابن عباس « افضل الاعمال احمزها » اى اشقها و أمتنها و اقواها . ر . ك : مجمع البحرين 4 / 16 .